انسان بدون امید، توان ساختن آینده را از دست می‌دهد. بسیاری از تحولات بزرگ تاریخ، زمانی آغاز شده‌اند که گروهی از انسان‌ها حاضر نشده‌اند شرایط موجود را سرنوشت نهایی خود بدانند. در فرهنگ اسلامی نیز امید به آینده جایگاهی بنیادین دارد؛ آینده‌ای که در آن حق بر باطل غلبه خواهد کرد و عدالت و صلاح بر ظلم و فساد غلبه خواهند یافت. انقلاب اسلامی ایران، با تکیه بر ایمان، اراده مردم و امید به آینده، نشان داد که تحولات بزرگ اجتماعی می‌توانند از دل یک باور مشترک و یک حرکت عمومی شکل بگیرند و در گفتمان خود، امید را به یکی از عناصر اصلی حرکت اجتماعی تبدیل کرد. این گزارش، نگاهی است به نقش انقلاب اسلامی در پرچم‌داری امید و پیوند آن با فرهنگ انتظار.

در روزگاری که سنتهای پهلوانی و آیینهای جنگاوری در اوج بود، حکیم ابوالقاسم فردوسی با نگاهی فراتر از میدان نبرد، یکی از مهمترین وظایف حکمرانان را ترسیم کرد؛ وظیفهای که امروز نیز در نظام جمهوری اسلامی ایران، با نام «بنیاد شهید و امور ایثارگران» و «قانون جامع خدماترسانی به ایثارگران» تداوم یافته است. فردوسی در شاهنامه، با تکیه بر آموزههای انسانی و ایرانی، بر لزوم حمایت مادی و معنوی از بازماندگان رزمندگان، جانبازان و خانوادههای شهدا تأکید کرده و این رسالت را نه یک عمل خیرخواهانه، که یک «تکلیف حکومتی» و «مسئولیت اجتماعی» برشمرده است.

سوم آبان ۱۳۶۲، منطقه مریوان. در میان آتش و دود نبرد والفجر ۴، موج انفجار گلوله خمپاره، پیکر یک سرباز ۲۱ ساله را از زمین جدا کرد و به آسمان فرستاد. محمدحسین بخشی ایوری، جوانی از روستای ایور کوهسرخ که پلاک سربازی را «کلید بهشت» می‌دانست، در همان روزهایی که هم‌سن‌وسالانش به فکر آینده‌ای شغلی بودند، با لباس رزم ارتش جمهوری اسلامی ایران، نام خود را در دفتر شهدای این سرزمین ثبت کرد. او که تا چهارم متوسطه در رشته تجربی درس خوانده بود، در راهی که برگزیده بود، با آخرین نفس‌هایش به وصیت‌نامه‌اش جان بخشید: «اسلحه مرا بردارید و راهم را که راه فی‌سبیل‌الله است، ادامه دهید».

در روزهایی که دونالد ترامپ از «کنترل کامل» بر تنگه هرمز سخن می‌گوید و آن را «دیوار فولادی» می‌نامد، یک بالگرد آمریکایی با شلیک دو موشک هلفایر به موتورخانه یک کشتی تجاری، یازدهمین اقدام نظامی خود در محاصره دریایی را رقم می‌زند و نفتکش‌های حامل انرژی را از سواحل ایران دور می‌کند. اما در تناقضی آشکار، همین دولت واشنگتن از یک سو به دنبال «توافق» با ایران است و از سوی دیگر، خواستار «غرامت» از تهران می‌شود. برای تحلیل این تناقض‌های راهبردی و تبیین جایگاه ایران در معادلات جدید منطقه، با دکتر عباس احدی، دبیرکل قرارگاه بین‌المللی سازندگی اباصالح المهدی (عج)، به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

جامعه مهدوی تنها تصویری از آینده نیست؛ بلکه الگویی از جامعه‌ای است که در آن عدالت، معنویت، عقلانیت، کرامت انسانی و صلاح اجتماعی به بالاترین سطح خود می‌رسد. در باور شیعه، تحقق کامل این جامعه با ظهور حضرت ولی‌عصر(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) رقم خواهد خورد، اما این حقیقت به معنای کنار گذاشتن نقش انسان‌ها در دوران غیبت نیست. برعکس، انسان منتظر باید خود را برای زندگی در چنین جامعه‌ای آماده کند و در حد توان، ارزش‌های آن را در زندگی فردی و اجتماعی خود گسترش دهد. از این منظر، مردم نه تماشاگران جامعه مهدوی، که یکی از عناصر اصلی شکل‌گیری جامعه صالح هستند.

هفدهم مرداد ۱۳۷۷، مزارشریف در حال سقوط بود. طالبان به کنسولگری ایران حمله کرده بودند و نورالله نوروزی، دیپلمات ۳۰ ساله، تا آخرین لحظه در محل مأموریت خود باقی ماند. او که سال‌ها پیش در عملیات بیت‌المقدس مجروح شده بود و بار دیگر به سنگر خدمت بازگشته بود، این بار در سنگر دیپلماسی به شهادت رسید. هشت دیپلمات و یک خبرنگار، در گوری دسته‌جمعی در حیاط پشتی کنسولگری دفن شدند و ۳۵ روز بعد، پیکرهایشان به میهن بازگشت. این، روایت دیپلماتی است که تا پای جان، مسئولیت خود را رها نکرد.

در روزگاری که دشمنی آشکار و بدعهدی مکرر آمریکا، هرگونه اعتماد به این رژیم را با تردید جدی مواجه کرده است، ضرورت بازخوانی مبانی شرعی و حقوقیِ تصمیم‌گیری در نظام اسلامی بیش از پیش احساس می‌شود. نوشتار پیش‌رو، تحلیلی فقهی-حقوقی از نسبت «مذاکره با آمریکا» با اصول بنیادین نظام اسلامی ارائه می‌دهد و بر لزوم تطابق کامل اقدامات مسئولان با خواست شرع، ولی‌فقیه و ملت تأکید می‌کند. این تحلیل با استناد به فرمایشات امام خمینی(ره) و آرای فقهای عظام، درصدد تبیین چارچوبی روشن برای تشخیص مشروعیت یا حرمت اقدامات مسئولان در نظام اسلامی است.

یازدهم آذر ۱۳۰۰، در ارتفاعات یخ‌زده تالش، پیکر مردی یافت شد که سال‌ها پرچمِ «نه» به استبدادِ داخلی و استعمارِ خارجی را برافراشته بود. میرزا یونس استادسرایی، معروف به میرزا کوچک‌خان جنگلی، در ۴۱ سالگی، نه بر اثر گلوله، که در سرمای سوزانِ تاریخ، به سرنوشتِ مبارزانی پیوست که برای آزادیِ ایران، از جانِ خویش گذشتند. او که تحصیلاتِ حوزوی را با مبارزهٔ سیاسی درآمیخت، در دوره‌ای که ایران درگیرِ جنگ جهانی اول و اشغالِ بیگانگان بود، نهضتِ جنگل را بنیان نهاد و با تکیه بر مردمِ گیلان، کابوسِ استبداد و سلطه را از سرِ این سرزمین دور ساخت. این گزارش، روایتی است از زندگی، مبارزه و میراثِ ماندگارِ این سردارِ روحانی.

یکی از مهم‌ترین مباحث فقه سیاسی شیعه، مسئله «ولایت فقیه» است؛ نظریه‌ای که بر اساس آن، در عصر غیبت حضرت ولی‌عصر(عج)، اداره جامعه اسلامی و اجرای احکام و مصالح عمومی بر عهده فقیهی جامع‌الشرایط قرار می‌گیرد. این نظریه، بر این باور استوار است که جامعه اسلامی در دوران غیبت نیز نمی‌تواند بدون رهبری دینی، نظم، عدالت و اجرای احکام اجتماعی اسلام به حیات خود ادامه دهد. در جمهوری اسلامی ایران، این نظریه مبنای حقوقی و سیاسی نظام قرار گرفته و در قانون اساسی نیز تبیین شده است. این گزارش، به بررسی مبانی، ابعاد و جایگاه ولایت فقیه در منظومه فکری شیعه می‌پردازد.