ولایت فقیه و رهبری جامعه منتظر

در روزگاری که دشمنی آشکار و بدعهدی مکرر آمریکا، هرگونه اعتماد به این رژیم را با تردید جدی مواجه کرده است، ضرورت بازخوانی مبانی شرعی و حقوقیِ تصمیم‌گیری در نظام اسلامی بیش از پیش احساس می‌شود. نوشتار پیش‌رو، تحلیلی فقهی-حقوقی از نسبت «مذاکره با آمریکا» با اصول بنیادین نظام اسلامی ارائه می‌دهد و بر لزوم تطابق کامل اقدامات مسئولان با خواست شرع، ولی‌فقیه و ملت تأکید می‌کند. این تحلیل با استناد به فرمایشات امام خمینی(ره) و آرای فقهای عظام، درصدد تبیین چارچوبی روشن برای تشخیص مشروعیت یا حرمت اقدامات مسئولان در نظام اسلامی است.

یازدهم آذر ۱۳۰۰، در ارتفاعات یخ‌زده تالش، پیکر مردی یافت شد که سال‌ها پرچمِ «نه» به استبدادِ داخلی و استعمارِ خارجی را برافراشته بود. میرزا یونس استادسرایی، معروف به میرزا کوچک‌خان جنگلی، در ۴۱ سالگی، نه بر اثر گلوله، که در سرمای سوزانِ تاریخ، به سرنوشتِ مبارزانی پیوست که برای آزادیِ ایران، از جانِ خویش گذشتند. او که تحصیلاتِ حوزوی را با مبارزهٔ سیاسی درآمیخت، در دوره‌ای که ایران درگیرِ جنگ جهانی اول و اشغالِ بیگانگان بود، نهضتِ جنگل را بنیان نهاد و با تکیه بر مردمِ گیلان، کابوسِ استبداد و سلطه را از سرِ این سرزمین دور ساخت. این گزارش، روایتی است از زندگی، مبارزه و میراثِ ماندگارِ این سردارِ روحانی.

یکی از مهم‌ترین مباحث فقه سیاسی شیعه، مسئله «ولایت فقیه» است؛ نظریه‌ای که بر اساس آن، در عصر غیبت حضرت ولی‌عصر(عج)، اداره جامعه اسلامی و اجرای احکام و مصالح عمومی بر عهده فقیهی جامع‌الشرایط قرار می‌گیرد. این نظریه، بر این باور استوار است که جامعه اسلامی در دوران غیبت نیز نمی‌تواند بدون رهبری دینی، نظم، عدالت و اجرای احکام اجتماعی اسلام به حیات خود ادامه دهد. در جمهوری اسلامی ایران، این نظریه مبنای حقوقی و سیاسی نظام قرار گرفته و در قانون اساسی نیز تبیین شده است. این گزارش، به بررسی مبانی، ابعاد و جایگاه ولایت فقیه در منظومه فکری شیعه می‌پردازد.

کمتر از ۲۴ ساعت از صدور حکم رهبر معظم انقلاب برای انتصاب حجت‌الاسلام والمسلمین حسین طائب به ریاست سازمان بسیج مستضعفین می‌گذرد. در این حکم، چهار مطالبه‌ی راهبردی ترسیم شده که می‌تواند آینده‌ی این نهاد انقلابی را برای سال‌های پیشِ رو ترسیم کند. برای واکاوی ابعاد این مطالبات و نقش آن در تحقق شعار «هر ایرانی، یک بسیجی»، با سیدکاظم بهبهانی، معاون فرهنگی قرارگاه بین‌المللی سازندگی اباصالح المهدی (عج)، به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

او باور داشت که امنیت امروز ایران، تنها در مرزهای جغرافیایی کشور تأمین نمی‌شود. مهدی عسگری، مدافع حرمی از دیار کرج، در دومین اعزام خود به سوریه و در ماه رمضان سال ۱۳۹۵، در شمال استان حلب و روستای معراته به دست تکفیری‌ها به شهادت رسید. پیکر مطهر این شهید والامقام، همان‌گونه که خود آرزو کرده بود، به دست تکفیری‌های جبهه‌النصره از منطقه خارج شد و به وطن بازنگشت. این گزارش، روایتی است از زندگی، مجاهدت و شهادت مردی که دفاع از حرم اهل‌بیت(ع) را تداوم راه شهدای دفاع مقدس می‌دانست.

کمتر از پنج ماه از آغاز جنگ در غرب آسیا می‌گذرد و بازار جهانی نفت با یکی از شدیدترین شوک‌های عرضه در تاریخ خود دست‌وپنجه نرم می‌کند. اختلال همزمان در دو آبراه راهبردی تنگه هرمز و باب‌المندب، حدود یک‌چهارم عرضه نفت خام جهان را تحت تأثیر قرار داده و صادرات ترکیبی خلیج‌فارس و سواحل غربی عربستان را به کمتر از یک‌سوم دوران پیش از جنگ کاهش داده است. نهادهای معتبر جهانی از جمله آژانس بین‌المللی انرژی، اوپک و بانک‌های بزرگ سرمایه‌گذاری، پیش‌بینی‌های خود را به‌طور مکرر اصلاح کرده‌اند. برای بررسی ابعاد فنی و راهبردی این بحران، با سید علی میرمحمدی، مدیرعامل پایانه سیمان اروند و معاون سابق اقتصادی و برنامه‌ریزی شرکت توسعه صنعت سیمان کشور، به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

در میان انبوه سخنرانی‌ها و بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی، «عدالت‌خواهی» یکی از محورهای پربسامد و راهبردی است که همواره به عنوان «هدف اولیه تشکیل نظام اسلامی» و «آرمان اساسی انقلاب» معرفی شده است. از اقتصاد تا قضاوت، از قانون‌گذاری تا اجرا، عدالت در منظومه فکری ایشان، نه یک شعار، که «مبنای عمل» و «ضابطه سنجش» کارگزاران نظام بوده است. در شرایطی که امروز برخی از عدالت به عنوان یک «واقعیت دست‌یافتنی» و برخی به عنوان یک «آرمان دست‌نیافتنی» یاد می‌کنند، بازخوانی بیانات رهبر شهید در این باره، چراغ راهی است برای سیاست‌گذاران و افکار عمومی. این گزارش، مروری است بر پنج جمله کلیدی از بیانات ایشان درباره عدالت‌خواهی و نگاهی تحلیلی بر ابعاد آن.

در رصد اقتصادی امروز، «عقب‌نشینی نفتکش آمریکایی از تنگه هرمز، فرار نفتکش‌ها از بندر ینبع عربستان، آتش‌سوزی در پالایشگاه آرامکو، افزایش ۱.۵ برابری درآمد نفتی ایران، سفر نخست‌وزیر عراق به تهران و امضای اسناد همکاری راهبردی، بهره‌برداری از نیروگاه زمین‌گرمایی و واحد بخار نیروگاه فردوسی، و تثبیت ۵۳۴ هزار شغل با سامانه کات» به محور اصلی روایت‌های اقتصادی، انرژی و دیپلماتیک تبدیل شده است.

جنگ رمضان نشان داد که برخلاف تمام پیش‌بینی‌های دشمن، جامعه ایران در مواجهه با بحران دچار فروپاشی نشد؛ بلکه شبکه‌های مردمی و سرمایه اجتماعی در سطح محله‌ها فعال شدند و بخشی از بار مدیریت بحران را بر دوش گرفتند. امروز، درس اصلی این تجربه، ضرورت بازتعریف بازسازی پساجنگ است؛ بازسازی‌ای که با اشتغال محلی، اقتصاد محله‌محور و نهادهای مشارکتی پیوند بخورد و در آن، دولت از مجری انحصاری به تسهیل‌گر و تنظیم‌گر مشارکت مردمی تبدیل شود؛ رویکردی که تاب‌آوری اقتصادی و کیفیت حکمرانی را در دوران پساجنگ تقویت خواهد کرد.

در شرایطی که تنگه هرمز به کمتر از ۱۰ درصد ظرفیت عادی خود رسیده، باب‌المندب در آستانه بسته شدن قرار دارد، ذخایر استراتژیک آمریکا به پایین‌ترین سطح ۴۰ سال اخیر سقوط کرده و ساختار بازار به «بکواردیشن» بازگشته است، جای تعجب دارد که قیمت نفت WTI همچنان زیر ۸۰ دلار باقی مانده است. آیا این یک «فرصت خریدِ» بی‌نظیر است یا نشانه‌ای از «خطای محاسباتیِ» بزرگ‌تر در بازارهای جهانی؟ این گزارش، نگاهی است به تناقضی که تحلیلگران را به حیرت واداشته است.

در روزگاری که دشمنی آشکار و بدعهدی مکرر آمریکا، هرگونه اعتماد به این رژیم را با تردید جدی مواجه کرده است، ضرورت بازخوانی مبانی شرعی و حقوقیِ تصمیم‌گیری در نظام اسلامی بیش از پیش احساس می‌شود. نوشتار پیش‌رو، تحلیلی فقهی-حقوقی از نسبت «مذاکره با آمریکا» با اصول بنیادین نظام اسلامی ارائه می‌دهد و بر لزوم تطابق کامل اقدامات مسئولان با خواست شرع، ولی‌فقیه و ملت تأکید می‌کند. این تحلیل با استناد به فرمایشات امام خمینی(ره) و آرای فقهای عظام، درصدد تبیین چارچوبی روشن برای تشخیص مشروعیت یا حرمت اقدامات مسئولان در نظام اسلامی است.

یازدهم آذر ۱۳۰۰، در ارتفاعات یخ‌زده تالش، پیکر مردی یافت شد که سال‌ها پرچمِ «نه» به استبدادِ داخلی و استعمارِ خارجی را برافراشته بود. میرزا یونس استادسرایی، معروف به میرزا کوچک‌خان جنگلی، در ۴۱ سالگی، نه بر اثر گلوله، که در سرمای سوزانِ تاریخ، به سرنوشتِ مبارزانی پیوست که برای آزادیِ ایران، از جانِ خویش گذشتند. او که تحصیلاتِ حوزوی را با مبارزهٔ سیاسی درآمیخت، در دوره‌ای که ایران درگیرِ جنگ جهانی اول و اشغالِ بیگانگان بود، نهضتِ جنگل را بنیان نهاد و با تکیه بر مردمِ گیلان، کابوسِ استبداد و سلطه را از سرِ این سرزمین دور ساخت. این گزارش، روایتی است از زندگی، مبارزه و میراثِ ماندگارِ این سردارِ روحانی.

یکی از مهم‌ترین مباحث فقه سیاسی شیعه، مسئله «ولایت فقیه» است؛ نظریه‌ای که بر اساس آن، در عصر غیبت حضرت ولی‌عصر(عج)، اداره جامعه اسلامی و اجرای احکام و مصالح عمومی بر عهده فقیهی جامع‌الشرایط قرار می‌گیرد. این نظریه، بر این باور استوار است که جامعه اسلامی در دوران غیبت نیز نمی‌تواند بدون رهبری دینی، نظم، عدالت و اجرای احکام اجتماعی اسلام به حیات خود ادامه دهد. در جمهوری اسلامی ایران، این نظریه مبنای حقوقی و سیاسی نظام قرار گرفته و در قانون اساسی نیز تبیین شده است. این گزارش، به بررسی مبانی، ابعاد و جایگاه ولایت فقیه در منظومه فکری شیعه می‌پردازد.

کمتر از ۲۴ ساعت از صدور حکم رهبر معظم انقلاب برای انتصاب حجت‌الاسلام والمسلمین حسین طائب به ریاست سازمان بسیج مستضعفین می‌گذرد. در این حکم، چهار مطالبه‌ی راهبردی ترسیم شده که می‌تواند آینده‌ی این نهاد انقلابی را برای سال‌های پیشِ رو ترسیم کند. برای واکاوی ابعاد این مطالبات و نقش آن در تحقق شعار «هر ایرانی، یک بسیجی»، با سیدکاظم بهبهانی، معاون فرهنگی قرارگاه بین‌المللی سازندگی اباصالح المهدی (عج)، به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

او باور داشت که امنیت امروز ایران، تنها در مرزهای جغرافیایی کشور تأمین نمی‌شود. مهدی عسگری، مدافع حرمی از دیار کرج، در دومین اعزام خود به سوریه و در ماه رمضان سال ۱۳۹۵، در شمال استان حلب و روستای معراته به دست تکفیری‌ها به شهادت رسید. پیکر مطهر این شهید والامقام، همان‌گونه که خود آرزو کرده بود، به دست تکفیری‌های جبهه‌النصره از منطقه خارج شد و به وطن بازنگشت. این گزارش، روایتی است از زندگی، مجاهدت و شهادت مردی که دفاع از حرم اهل‌بیت(ع) را تداوم راه شهدای دفاع مقدس می‌دانست.

در نخستین گام از رقابت‌های جام‌جهانی ۲۰۲۶، تیم ملی فوتبال ایران در لس‌آنجلس آمریکا به مصاف نیوزیلند رفت و در دیداری حماسی، دو بار از پسِ گل زد و به تساوی ۲-۲ دست یافت. نمایشی از غیرت، وحدت و روحیه جهادی که بار دیگر ثابت کرد ملت ایران در سخت‌ترین شرایط هم هرگز تسلیم نمی‌شود.

در حالی که آمریکا میزبان جام جهانی با کارشکنی در صدور ویزا و بلوکه کردن درآمد بلیط‌ها، تلاش کرد حضور ایران را کمرنگ نشان دهد، یک گزارش راهبردی از ۶ سکوی داخلی و خارجی نشان می‌دهد: روایت «ایران مقتدر و صلح‌جو» با شعار «میناب ۱۶۸» و حمایت مردم مکزیک، بر پروژه تحریم روانی و مشروعیت‌زدایی دشمن غلبه کرد.

در رصد روزانه فضای مجازی، «شکاف عمیق روایت‌ها میان سکوهای داخلی و خارجی پیرامون حضور ایران در جام جهانی ۲۰۲۶» به محور اصلی تبدیل شده است. در سمت داخلی، محوریت با کارشکنی‌های سیاسی آمریکا در صدور ویزا، نمایش اقتدار ملی با نمادهای فرهنگی (تخت جمشید، دماوند، یادمان شهدای میناب)، تدابیر امنیتی بی‌سابقه مکزیک و حمایت رئیس فیفا است. در سمت خارجی، رد مشروعیت تیم ملی به عنوان «تیم رژیم»، بهره‌برداری از جام جهانی برای یادآوری کشته‌های اغتشاشات، تحلیل‌های ژئوپلیتیک درباره آتش‌بس موقت و انتشار شایعات تحقیرآمیز (ویزای ساعتی، بازداشت ایمن حسین عراقی) قرار دارد.

در رصد راهبردی محتوای جام جهانی 2026 در شش سکو در تاریخ 22 خردادماه، شکاف عمیقی میان روایت داخلی و خارجی دیده می‌شود؛ از یک سو پوشش گسترده پیروزی مقتدرانه مکزیک، امنیت بی‌سابقه کمپ ایران با ۳۰۰ نیروی گارد ملی، و پخش زنده از شبکه سه، و از سوی دیگر تلاش جریان معاند برای القای دوگانگی ملی با شایعات ممنوعیت پرچم شیر و خورشید و حذف سردار آزمون.

مسابقه ماراتن کیش تنها یک رخداد ورزشی نبود؛ این رویداد در سایه تحولات سال‌های اخیر و افزایش حساسیت‌ها نسبت به موضوعات فرهنگی و اجتماعی، به بستری برای شکل‌گیری روایت‌های متفاوت، قرائت‌های گاه متعارض و تحلیل‌های چندلایه تبدیل شد و صفحات رسانه‌ها را به میدان بازنمایی این اختلاف نگرش‌ها بدل کرد.