به گزارش پایگاه خبری قرارگاه بینالمللی سازندگی اباصالح المهدی (عج)، مفهوم «انتظار» در فرهنگ شیعه، تنها به معنای چشمبهراه بودن برای یک حادثه در آینده نیست. انتظار، نوعی نگرش به جهان و تاریخ است؛ نگرشی که بر اساس آن، آینده نهایی بشر متعلق به عدالت و حق خواهد بود. از همین رو، انسان منتظر نمیتواند نسبت به ظلم، اشغال، تبعیض و بیعدالتی بیتفاوت باشد. در این چارچوب است که بخشی از جریانهای موسوم به جبهه مقاومت، فعالیت و مبارزه خود را با فرهنگ انتظار و آرمان ظهور پیوند میدهند.
۱. آیندهای عادلانه؛ پشتوانه فکری مقاومت
نخستین دلیل این پیوند، اعتقاد به آیندهای عادلانه است. در باور مهدوی، ظهور حضرت ولیعصر(عجلاللهتعالیفرجهالشریف) با گسترش عدالت و حاکمیت حق همراه خواهد بود. بنابراین، گروههایی که خود را در مسیر مقابله با ظلم و سلطه تعریف میکنند، این باور را پشتوانه فکری حرکت خود میدانند. برای آنان، انتظار به معنای پذیرفتن ظلم به عنوان سرنوشت اجتنابناپذیر بشر نیست.
۲. انتظار، بدون عمل معنا ندارد
اما انتظار واقعی، بدون عمل معنا ندارد. اگر انسان منتظر، در برابر ظلم کاملاً منفعل باشد، فاصله میان باور و رفتار او آشکار خواهد شد. از این منظر، مقاومت را میتوان یکی از جلوههای انتظار فعال دانست؛ یعنی تلاش برای دفاع از حقوق مردم، استقلال جوامع، کاهش ظلم و حفظ کرامت انسانها. مقاومت، در این چارچوب، تبلور عینی «انتظار سازنده» است؛ انتظاری که در آن، انسان دست روی دست نمیگذارد، بلکه برای نزدیک شدن به آینده موعود، گام برمیدارد.
۳. آمادگی؛ شرط اساسی انتظار
دلیل دوم، مفهوم آمادگی است. انتظار در فرهنگ مهدویت با آمادگی روحی و عملی همراه است. جامعهای که خود را منتظر میداند، باید از نظر ایمان، اخلاق، آگاهی، علم، توانایی اجتماعی و مسئولیتپذیری رشد کند. به همین دلیل، در ادبیات جبهه مقاومت، مفاهیمی مانند صبر، آمادگی، ایستادگی، فداکاری و حفظ امید جایگاه پررنگی دارند. این آمادگی، نه تنها در حوزه نظامی، که در عرصههای فرهنگی، اقتصادی و علمی نیز تعریف میشود.
۴. مبارزه با ناامیدی؛ افق بلندمدت مقاومت
سومین عامل، مبارزه با ناامیدی است. جریانهای مقاومت، شکستها و دشواریهای خود را در چارچوب یک افق بلندمدت تفسیر میکنند. فرهنگ انتظار نیز به انسان میآموزد که وضعیت موجود، پایان تاریخ نیست. حتی اگر شرایط دشوار باشد، وعده پیروزی حق میتواند امید به آینده را حفظ کند. این امید، نیروی محرکه مقاومت در سختترین شرایط است و از آن یک «فرهنگ صبر راهبردی» میسازد.
۵. همبستگی فراتر از مرزها؛ عدالت جهانی در افق مهدویت
چهارمین عامل، همبستگی فراتر از مرزهای جغرافیایی است. مفهوم مهدویت، در ذات خود افقی جهانی دارد. ظهور امام مهدی(عج) در باور شیعه، متعلق به یک قوم یا سرزمین خاص نیست، بلکه با عدالت جهانی پیوند دارد. از این رو، جبهه مقاومت نیز تلاش میکند مفهوم دفاع از مظلوم را از مرزهای ملی فراتر ببرد و آن را به مسئلهای مرتبط با جهان اسلام و حتی کرامت انسانی تبدیل کند. این نگاه، مقاومت را از یک کنش محلی به یک «گفتمان تمدنی» ارتقا میدهد.
۶. فلسطین؛ نماد پیوند انتظار و مقاومت
مسئله فلسطین یکی از مهمترین نمونههایی است که این پیوند در آن دیده میشود. برای بسیاری از جریانهای مقاومت، فلسطین نماد مبارزه با اشغال و دفاع از حقوق یک ملت است. در چارچوب فرهنگ انتظار، دفاع از مظلوم و مقابله با ظلم میتواند بخشی از مسئولیت اخلاقی انسان مؤمن تلقی شود. حمایت از حقوق فلسطینیان، نه یک موضع سیاسی، که یک «تکلیف اخلاقی و دینی» در مسیر عدالت است.
۷. مقاومت فرهنگی و رسانهای؛ جهاد تبیین در عصر روایتها
از سوی دیگر، انتظار برای جبهه مقاومت تنها یک مسئله نظامی نیست. مقاومت فرهنگی و رسانهای نیز اهمیت فراوانی دارد. در عصر جنگ روایتها، جریانهای مختلف تلاش میکنند برداشت مردم از واقعیت را شکل دهند. منتظر واقعی باید اهل تحقیق، راستیآزمایی و تفکر باشد و از انتشار شایعات و اخبار تأییدنشده خودداری کند. دفاع از حقیقت، بدون اخلاق رسانهای، میتواند خود به تحریف منجر شود. «جهاد تبیین»، در این نگاه، بخش جداییناپذیر از فرهنگ انتظار و مقاومت است.
۸. مقاومت علمی و اقتصادی؛ توانمندسازی برای آینده
مقاومت علمی و اقتصادی نیز بخشی از همین نگاه است. جامعهای که میخواهد مستقل باشد، باید توانایی تولید علم، فناوری، اقتصاد و فرهنگ داشته باشد. انتظار نمیتواند بهانهای برای عقبماندگی باشد. برعکس، جامعه منتظر باید آنقدر توانمند شود که بتواند از ارزشهای خود دفاع کند و در ساختن آینده سهم داشته باشد. خودکفایی، پیششرط عزت و استقلال در عصر غیبت است.
۹. شهادت و فداکاری؛ در مسیر حق، نه تقدیس خشونت
در کنار این موارد، جبهه مقاومت، مفهوم انتظار را با شهادت و فداکاری نیز پیوند میدهد. در فرهنگ شیعه، شهادت در راه دفاع از حق جایگاه ویژهای دارد و یاد شهدای کربلا یکی از مهمترین منابع الهامبخش فرهنگ مقاومت است. با این حال، این مفهوم نباید به تقدیس خشونت یا بیارزش شمردن جان انسانها تبدیل شود. ارزش فداکاری در منطق دینی، در نسبت آن با دفاع از حق، عدالت و کرامت انسانی معنا پیدا میکند.
💎 جمعبندی؛ انتظار، مسئولیت امروز است
نکته مهم این است که «منتظر بودن» به معنای ادعای نزدیک بودن قطعی ظهور نیست. هیچ جریان سیاسی یا اجتماعی نمیتواند زمان ظهور را تعیین کند یا با قطعیت ادعا کند که اقدامات آن مستقیماً ظهور را محقق خواهد کرد. در باور شیعه، زمان ظهور در اختیار علم الهی است. بنابراین، پیوند مقاومت با انتظار باید به معنای حرکت در مسیر ارزشهای مهدوی و آمادگی برای آینده فهمیده شود.
جبهه مقاومت خود را منتظر میداند زیرا انتظار را یک هویت و مسئولیت میبیند: انتظار عدالت، همراه با عدالتخواهی؛ انتظار آزادی، همراه با ایستادگی در برابر سلطه؛ انتظار پیروزی حق، همراه با صبر و تلاش؛ و انتظار ظهور، همراه با آمادگی اخلاقی و اجتماعی.
با این حال، انتظار واقعی تنها زمانی ارزشمند است که انسان را به اصلاح خود نیز وادار کند. مقاومت اگر با اخلاق، عدالت، عقلانیت و رعایت کرامت انسان همراه نباشد، از آرمانهای مهدوی فاصله میگیرد. جامعه منتظر باید هم در برابر ظلم بیرونی حساس باشد و هم با ظلم، فساد و بیعدالتی در درون خود مقابله کند.
پاسخ به این پرسش که چرا جبهه مقاومت خود را منتظر میداند، در یک جمله خلاصه میشود: زیرا انتظار را پایان نشستن نمیداند؛ آن را آغاز مسئولیت میداند. منتظر، آینده عادلانه را باور دارد، اما برای رسیدن به آن آینده از تلاش دست نمیکشد. مقاومت، در این چارچوب، نه ادعای تحقق ظهور، بلکه تلاشی برای حفظ امید، دفاع از حق، مقابله با ظلم و آمادهسازی انسان و جامعه برای آیندهای عادلانهتر است. ظهور در باور مهدوی، وعدهای الهی است؛ اما انتظار، وظیفه امروز انسان است.
