تحولات اخیر یک سؤال جدی را پیش روی نخبگان سیاسی کشور قرار داده است؛ وقتی آمریکا هم در توافقات گذشته و هم در تعهدات اخیر، پایبندی لازم را نشان نداده، آیا تکرار همان مسیر می‌تواند نتیجه‌ای متفاوت به همراه داشته باشد؟ پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت تشییع و تدفین «آقای شهید ایران» را می‌توان از همین زاویه بازخوانی کرد؛ پیامی که نه یک توصیه اخلاقی، که یک تغییر در معادله امنیت ملی است؛ معادله‌ای که می‌گوید: ضامن امنیت ایران، تعهد دشمن نیست؛ قدرت ایران است.

نقض آتش‌بس از سوی آمریکا و عمل نکردن به تعهدات، بار دیگر این واقعیت را پیش روی افکار عمومی قرار داد که در مناسبات بین‌الملل، صرف توافق، تضمین‌کننده امنیت و منافع ملی نیست. تجربه‌های گذشته نیز نشان داده‌اند که توافق، زمانی ارزشمند است که با ضمانت اجرا، توازن قدرت و امکان مطالبه حقوق همراه باشد. در غیر این صورت، توافق می‌تواند به ابزاری برای خرید زمان یا اعمال فشارهای جدید تبدیل شود. پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت تشییع و تدفین «آقای شهید ایران» را می‌توان در همین چارچوب تحلیل کرد؛ پیامی که اگرچه مستقیماً درباره مذاکرات یا آتش‌بس سخن نمی‌گوید، اما منطق حاکم بر آن روشن است: اقتدار ملی، حاصل اعتماد به دشمن نیست، بلکه نتیجه ایستادگی، انسجام ملی و حفظ قدرت بازدارندگی است.

فرهنگ انتظار، یکی از ارزشمندترین آموزه‌های مکتب اهل‌بیت(ع) است که به انسان امید، مسئولیت و انگیزه حرکت می‌بخشد. انتظار حضرت ولی‌عصر(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف)، در منطق اسلام، تنها آرزوی ظهور نیست، بلکه سبک زندگی مؤمنی است که خود را برای تحقق ارزش‌های الهی آماده می‌کند. با این حال، اگر این فرهنگ به‌درستی شناخته و تبیین نشود، ممکن است با برداشت‌های نادرست همراه شود و از مسیر اصیل خود فاصله بگیرد. این گزارش، به بررسی مهم‌ترین آسیب‌های فرهنگ انتظار در جامعه امروز و راه‌های مقابله با آن می‌پردازد.

با بروز هر بحران جهانی، جنگ، بیماری یا تحول بزرگ، این پرسش دوباره بر سر زبان‌ها می‌افتد که آیا این رخدادها از نشانه‌های ظهور هستند؟ پاسخِ معارفِ شیعه به این پرسش، پاسخِ همراه با «دقت»، «احتیاط» و «پرهیز از شتاب‌زدگی» است. این گزارش، با نگاهی به متونِ معتبرِ دینی و رویکردِ عالمانِ شیعه، به واکاویِ این موضوع می‌پردازد.

هرگاه تنش میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده افزایش می‌یابد، نام یک منطقه بیش از هر نقطه دیگری بر سر زبان‌ها می‌افتد؛ تنگه هرمز. آبراهی باریک که در نگاه نخست تنها یک مسیر کشتیرانی به نظر می‌رسد، اما در واقع یکی از مهم‌ترین اهرم‌های ژئوپلیتیکی جهان است. اهمیت این تنگه تنها به عبور نفتکش‌ها محدود نمی‌شود، بلکه به نقطه تلاقی «قدرت»، «امنیت» و «اقتصاد» در منطقه غرب آسیا تبدیل شده است.

در اندیشه شیعه، فرهنگ انتظار، تنها اعتقاد به آینده‌ای موعود نیست، بلکه مجموعه‌ای از باورها و ارزش‌ها مانند «امید»، «عدالت‌خواهی»، «مسئولیت‌پذیری»، «خودسازی» و «پایبندی به اخلاق» را در بر می‌گیرد. از این رو، هرگاه این فرهنگ به درستی تبیین شود، می‌تواند بر نگرش فردی و اجتماعی انسان‌ها اثر بگذارد. به همین دلیل، در طول تاریخ، گاه برخی جریان‌های فکری یا صاحبان قدرت با برخی ابعاد این فرهنگ همسو نبوده‌اند یا با آن مخالفت کرده‌اند. این گزارش، به بررسی ریشه‌ها و دلایل این مخالفت‌ها و راه‌های مقابله با آن می‌پردازد.

در فرهنگ شیعه، انتظار فرج تنها یک باور قلبی یا آرزویی برای آینده نیست، بلکه مسئولیتی مستمر برای ساختن فرد و جامعه است. منتظر واقعی، کسی نیست که تنها چشم به آینده بدوزد، بلکه انسانی است که با الهام از آموزه‌های قرآن و اهل‌بیت(ع)، می‌کوشد در هر زمان و هر شرایطی، سهم خود را در گسترش عدالت، اخلاق، آگاهی و خدمت به مردم ایفا کند. از همین رو، انتظار را می‌توان یکی از مسئولیت‌آفرین‌ترین مفاهیم دینی دانست.

آینده‌پژوهی، دانشی است که با بررسی روندها، فرصت‌ها، تهدیدها و سناریوهای پیش‌رو، به انسان کمک می‌کند تا برای آینده آمادگی بیشتری داشته باشد. در اندیشه اسلامی نیز، مهدویت افقی از آینده را ترسیم می‌کند که در آن عدالت، معنویت، کرامت انسانی و حاکمیت ارزش‌های الهی به اوج خود می‌رسد. از این رو، می‌توان از «آینده‌پژوهی مهدوی» به عنوان نگاهی یاد کرد که ضمن توجه به تحولات جهان، بر امید، آمادگی و مسئولیت‌پذیری انسان تأکید دارد.

در نگاه رایج، تشییع پیکر یک شهید، مراسمی برای وداع، سوگواری و ادای احترام است؛ اما پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت تشییع و تدفین «آقای شهید ایران» نشان می‌دهد که در منظومه فکری انقلاب اسلامی، تشییع شهید کارکردی بسیار فراتر از یک آیین عاطفی دارد. این پیام، در حقیقت، فلسفه اجتماعی و تمدنی تشییع شهید را تبیین می‌کند و آن را به یک «فرآیند جامعه‌ساز» تبدیل می‌سازد. پیامی که در آن، «سوگ» به «عهد» و «خاکسپاری» به «جنبش» بدل می‌شود و آحاد یک ملت را از «سوگوار» به «وارث راه شهید» ارتقا می‌دهد.