میان عاشورا و ظهور، یک پیوند عمیق در فرهنگ شیعه وجود دارد؛ پیوندی که از «مبارزه با ظلم» آغاز میشود و به «گسترش عدالت» میرسد. اگر عاشورا را مدرسه شناخت حق و باطل بدانیم، اربعین را میتوان مدرسه زنده نگه داشتن این شناخت و ظهور را افق تحقق کامل عدالت دانست. در این میان، اربعین […]
میان عاشورا و ظهور، یک پیوند عمیق در فرهنگ شیعه وجود دارد؛ پیوندی که از «مبارزه با ظلم» آغاز میشود و به «گسترش عدالت» میرسد. اگر عاشورا را مدرسه شناخت حق و باطل بدانیم، اربعین را میتوان مدرسه زنده نگه داشتن این شناخت و ظهور را افق تحقق کامل عدالت دانست. در این میان، اربعین تنها بزرگداشت یک واقعه تاریخی نیست، بلکه فرصتی برای بازسازی انسان و جامعه بر اساس ارزشهایی است که در فرهنگ مهدوی نیز جایگاهی بنیادین دارند.
کربلا نشان داد که جامعه بشری ممکن است در شرایطی قرار گیرد که حقیقت در اقلیت باشد و ظلم با ابزار قدرت، تبلیغات و تحریف، خود را حق جلوه دهد. در چنین شرایطی، مهمترین وظیفه انسان، شناخت حقیقت و ایستادگی در کنار آن است. اربعین، پس از قرنها، همین پیام را دوباره در برابر چشم جهانیان قرار میدهد و نشان میدهد که پیام عاشورا با گذشت زمان نهتنها فراموش نشده، بلکه به یکی از بزرگترین اجتماعات معنوی جهان تبدیل شده است.
اما اربعین فقط یک اجتماع بزرگ نیست؛ یک فرهنگ است. فرهنگی که در آن، میلیونها انسان با پای پیاده حرکت میکنند، از یکدیگر پذیرایی میکنند، به هم خدمت میکنند و در یک مسیر مشترک قدم برمیدارند. در این حرکت، مرزهای جغرافیایی، قومی و زبانی تا حد زیادی رنگ میبازند و انسانها بر اساس یک آرمان مشترک کنار هم قرار میگیرند.
این ویژگی، اربعین را به تصویری قابل تأمل از یک جامعه آرمانی تبدیل میکند؛ جامعهای که در آن، خدمت جای خودخواهی را میگیرد، ایثار جای منفعتطلبی را میگیرد و کرامت انسان بر تفاخر و برتریجویی غلبه میکند. این ارزشها، در فرهنگ مهدوی نیز از عناصر اساسی جامعه مطلوب به شمار میروند.
اگر ظهور را تحقق جهانی عدالت بدانیم، جامعه منتظر باید از امروز تمرین عدالت کند. اربعین میتواند یکی از عرصههای این تمرین باشد. انسان در مسیر اربعین میآموزد که برای دیگری وقت بگذارد، از آسایش خود بگذرد، به نیازهای دیگران توجه کند و خدمت را بدون انتظار پاداش انجام دهد. این تجربه، اگر به زندگی روزمره منتقل شود، میتواند جامعه را یک گام به ارزشهای اخلاقی و انسانی نزدیکتر کند.
در این نگاه، اربعین از گذشته به آینده پل میزند. گذشته آن، عاشوراست؛ واقعهای که در آن امام حسین(ع) برای دفاع از حقیقت و کرامت انسانی ایستاد. آینده آن، در فرهنگ مهدویت، جهانی است که عدالت در آن بر ظلم غلبه میکند. اما نقطه اتصال این دو، انسان امروز است؛ انسانی که باید انتخاب کند در کدام مسیر حرکت میکند.
فرهنگ اربعین همچنین نشان میدهد که حرکتهای بزرگ انسانی از دل ایمان و امید شکل میگیرند. میلیونها انسان با وجود تفاوتهای فراوان، در یک مسیر مشترک حرکت میکنند، زیرا به یک آرمان معنوی باور دارند. این ظرفیت میتواند در عصر حاضر، زمینهای برای گفتوگو درباره عدالت، معنویت و کرامت انسانی در سطح جهانی فراهم کند.
از سوی دیگر، اربعین یک پیام مهم برای منتظران دارد: انتظار، با حرکت همراه است. زائر اربعین برای رسیدن به مقصد قدم برمیدارد. همین حرکت نمادین میتواند یادآور این حقیقت باشد که انسان منتظر نیز نباید در برابر مشکلات جامعه منفعل بماند. او باید برای اصلاح خود و جامعه تلاش کند، علم بیاموزد، اخلاق را تقویت کند، به مردم خدمت کند و در برابر بیعدالتی بیتفاوت نباشد.
در این میان، نباید میان اربعین و ظهور ارتباطی قطعی و زمانمحور ایجاد کرد. هیچکس نمیتواند بر اساس گستردگی راهپیمایی اربعین یا تحولات جهان، زمان ظهور را تعیین کند. اما میتوان از ظرفیت عظیم اربعین برای تربیت انسانهای امیدوار، اخلاقمدار و مسئولیتپذیر بهره گرفت؛ انسانهایی که برای تحقق ارزشهای الهی آمادهاند.
اربعین همچنین میتواند پاسخی به بحران فردگرایی در جهان معاصر باشد. در عصری که بسیاری از روابط انسانی تحت تأثیر منافع شخصی و رقابتهای اقتصادی قرار گرفتهاند، اربعین تصویری متفاوت از اجتماع انسانی ارائه میدهد؛ اجتماعی که در آن، بخشش و خدمت به دیگری به یک ارزش تبدیل میشود. این فرهنگ، اگر در زندگی اجتماعی نهادینه شود، میتواند به تقویت سرمایه اجتماعی و همبستگی میان مردم کمک کند.
در نهایت، اربعین را میتوان یکی از بزرگترین فرصتهای بازخوانی مسیر عاشورا و آماده شدن برای آینده دانست. عاشورا به انسان میآموزد که حقیقت را بشناسد و در برابر ظلم تسلیم نشود؛ اربعین این پیام را زنده نگه میدارد و جامعهای از انسانهای همدل و خدمتگزار را گرد هم میآورد؛ و فرهنگ مهدویت، افق نهایی این مسیر را در تحقق عدالت و کرامت انسانی ترسیم میکند.
از کربلا تا اربعین و از اربعین تا افق ظهور، یک حقیقت مشترک جریان دارد: انسان نباید در برابر ظلم و بیعدالتی بیتفاوت باشد و نباید امید خود را به آینده از دست بدهد.
اربعین، اگر به یک سبک زندگی تبدیل شود، میتواند تمرینی برای ساختن جامعهای باشد که در آن ایثار، عدالت، خدمت، برادری و کرامت انسانی ارزشهای اصلی زندگیاند؛ جامعهای که منتظر آیندهای روشن است، اما برای رسیدن به آن آینده، از ساختن امروز غافل نمیشود.
