سؤال: جنگ ۴۰ روزه چه تغییری در نگاه جمهوری اسلامی ایران به تنگه هرمز ایجاد کرد؟
محسن امرایی: جنگ ۴۰ روزه صرفنظر از نتایج نظامی و سیاسی آن، یک واقعیت مهم را برای همه بازیگران منطقهای و فرامنطقهای آشکار کرد؛ تنگه هرمز تنها یک گذرگاه دریایی نیست، بلکه یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت ملی و بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران است. امروز دیگر هیچ تحلیلگری نمیتواند نقش این آبراه را صرفاً در انتقال انرژی خلاصه کند. تنگه هرمز اکنون به یکی از تعیینکنندهترین مؤلفههای معادلات امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی منطقه با اثرات گسترده بینالمللی تبدیل شده است.
سؤال: آیا به نظر شما امکان بازگشت تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ وجود دارد؟
محسن امرایی: به هیچ وجه. شرایط تنگه هرمز دیگر به قبل از جنگ ۴۰ روزه بازنخواهد گشت. موازنه قدرت تغییر کرده و نگاه جمهوری اسلامی ایران نیز نسبت به امنیت این آبراه وارد مرحلهای تازه شده است. قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز اخیراً اعلام کرد که مدیریت این آبراه هرگز به همان شکل قبل از جنگ انجام نخواهد شد. از این پس، امنیت انرژی جهان و امنیت ملی ایران بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر گره خوردهاند و مدیریت این گذرگاه باید متناسب با این واقعیت جدید بازتعریف شود.
سؤال: اطلاعیه اخیر نیروی دریایی سپاه پاسداران در واکنش به اعلام یک مسیر جدید برای عبور کشتیها، چه پیامی داشت؟
محسن امرایی: این اطلاعیه دقیقاً در همین چارچوب قابل تحلیل است. ساعاتی قبل، بدون اطلاع و هماهنگی با جمهوری اسلامی ایران، از طرف برخی مراجع مسیر جدیدی برای تردد کشتیها در تنگه هرمز اعلام شده که این مسیر غیرقابلقبول و کاملاً خطرناک است. سپاه پاسداران با صراحت اعلام کرده که تنها مسیر مجاز برای عبور از تنگه هرمز، همان مسیرهای اعلامشده از طرف جمهوری اسلامی ایران است. تردد شناورها در خارج از این مسیرها بسیار خطرناک و ممنوع بوده و هماهنگی با نیروی دریایی سپاه برای عبور از تنگه هرمز از طریق کانال ۱۶ الزامی است. این موضع، تأکید بر یک اصل بنیادین حقوقی و حاکمیتی است.
سؤال: آیا دریافت هزینه از کشتیهای عبوری، یک راهبرد جدید جمهوری اسلامی ایران است؟
محسن امرایی: از منظر حقوق بینالملل نیز ایران مسئولیتهای سنگینی در حوزه تأمین امنیت، هدایت دریانوردی، امداد و نجات، مقابله با آلودگیهای دریایی و کنترل مخاطرات در این منطقه بر عهده دارد. انجام این وظایف مستلزم صرف هزینههای فراوان است. در بسیاری از آبراهها و گذرگاههای مهم جهان نیز هزینه خدمات ناوبری، ایمنی و مدیریت از کشتیهای عبوری دریافت میشود. بنابراین، طرح دریافت هزینه خدمات مرتبط با مدیریت و ایمنی تنگه هرمز، موضوعی قابل طرح از منظر حقوقی و اقتصادی است.
در همین چارچوب، شبکه بلومبرگ نیز گزارش داده است که عمان به برخی کشورهای اروپایی اعلام کرده کشتیهای عبوری از تنگه هرمز باید بابت خدماتی مانند کمکهای دریانوردی و کنترل آلودگی هزینه پرداخت کنند. همچنین بر اساس برخی گزارشها، ایران به دنبال دریافت هزینههای امنیتی، ایمنی و زیستمحیطی از کشتیهای عبوری است که میتواند سالانه میلیاردها دلار درآمد داشته باشد.
سؤال: رهبر معظم انقلاب چه نگاهی به مدیریت تنگه هرمز دارند؟
محسن امرایی: حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، بر این نکته تأکید کردند که حتماً مدیریت تنگه هرمز را به مرحله جدیدی وارد خواهیم نمود. ایشان همچنین تأکید کردهاند که «ایران اسلامی با شُکر عملی نعمت اِعمال مدیریت بر تنگه هرمز، منطقهی خلیج فارس را ایمن خواهد کرد». این عبارت نشان میدهد که در نگاه جمهوری اسلامی ایران، موضوع تنگه هرمز بخشی از راهبرد کلان جمهوری اسلامی برای حفظ اقتدار، امنیت و منافع ملی محسوب میشود.
سؤال: پیام نهایی ایران به بازیگران منطقهای و بینالمللی در این خصوص چیست؟
محسن امرایی: پیام ایران روشن است؛ تنگه هرمز یکی از مهمترین مؤلفههای اقتدار ملی ایران باقی خواهد ماند و ایران مدیریت این تنگه را رها نخواهد کرد. هرگونه تلاش برای نادیده گرفتن مدیریت جمهوری اسلامی ایران بر تنگه هرمز یا ایجاد مسیرهای موازی و خارج از سازوکارهای مورد تأیید ایران، اقدامی مغایر با واقعیتهای جدید امنیتی منطقه خواهد بود و نمیتواند بدون واکنش قاطع باقی بماند. جمهوری اسلامی ایران بارها نشان داده است که در دفاع از حقوق حاکمیتی، امنیت ملی و منافع راهبردی خود، دچار تردید یا عقبنشینی نمیشود. از این پس نیز هرگونه تخطی از مقررات و مدیریت اعلامی جمهوری اسلامی ایران در این آبراه حساس، با واکنشی قاطع، متناسب و بازدارنده مواجه خواهد شد.
