به گزارش پایگاه خبری قرارگاه بینالمللی سازندگی اباصالح المهدی(عج)، در طول ۳۷ سال رهبری حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای(ره)، موضوع زن و خانواده، یکی از محورهای ثابت و راهبردی در بیانات ایشان بود. نگاهی که در آن، زن هم به عنوان «محور تحقق آرزوهای بشر» معرفی میشود و هم به عنوان «سرمایه راهبردی آینده» کشور. آنچه در ادامه میآید، مروری است بر پنج جمله کلیدی از بیانات ایشان و پنج برداشت تحلیلی از مجموعه اندیشههای آن فقیه عالیقدر درباره جایگاه زن در جامعه اسلامی.
پنج جمله ماندگار از بیانات رهبر شهید
۱. «زن، مظهر تحقق آمال بشر است؛ زن، مظهر تحقق آرزوهای انسان است.»
این جمله، که در دیدار جمعی از زنان در ۳۰ مهر ۱۳۷۶ بیان شد، نگاه والای اسلام به جایگاه زن را به عنوان مبدأ خیرات و مربی جامعه ترسیم میکند. رهبر شهید در این جمله، زن را نه یک عنصر فرعی، که «کانون اصلی تحقق آرمانهای انسانی» معرفی میکند.
۲. «زن در جمهوری اسلامی، باید فرصت رشد علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی را در کنار حفظ کرامت و هویت خود داشته باشد.»
در دیدار جمعی از بانوان در ۱۴ دی ۱۳۹۰، ایشان با تأکید بر این اصل، کرامت و هویت زن را نه مانعی برای رشد، که بستری برای تعالی او در تمام عرصهها معرفی کردهاند. این جمله، نشان از نگاه متوازن ایشان به «رشد» و «هویت» دارد.
۳. «دختران امروز، مادران، مربیان و سازندگان فردای این کشورند.»
رهبر شهید در دیدار با اقشار مختلف زنان در ۲۷ آذر ۱۴۰۱، با این تعبیر، نقشی راهبردی برای دختران امروز به عنوان «معماران آینده ایران» ترسیم کردهاند. این جمله، نگاه آیندهنگر ایشان به نسل جوان و نقش بیبدیل آنان در ساختن تمدن اسلامی را نشان میدهد.
۴. «زن مسلمان، میتواند در اوج عفاف، در اوج عزت و در متن جامعه، نقشآفرین و اثرگذار باشد.»
این جمله از بیانات ایشان در دیدار جمعی از بانوان در ۳۰ مهر ۱۳۹۱، نشان میدهد که «عفاف» در اندیشه ایشان نه یک مانع، که بستری برای «عزت» و «نقشآفرینی اجتماعی» زن مسلمان است. نگاهی که در آن، «عفاف» و «حضور اجتماعی» در تعارض نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند.
۵. «یکی از بزرگترین امتیازات اسلام، نگاه کریمانه و عزتمندانه به زن است.»
ایشان در دیدار جمعی از زنان در ۲۰ اردیبهشت، با این عبارت، نگاه اسلام به زن را در تقابل با نگاه تحقیرآمیز غرب، نگاهی سرشار از «کرامت» و «عزت» معرفی کردهاند. این جمله، نشان از «تمایز گفتمان اسلامی» با گفتمانهای رقیب در حوزه زنان دارد.
پنج روایت تحلیلی بر پایه اندیشه رهبر شهید
این جملات، برگرفته از بطن بیانات ایشان و با حفظ چهارچوب فکری ایشان تدوین شدهاند:
۱. زن مسلمان، با حفظ هویت، عفاف و عزت، میتواند در قلههای علم، فرهنگ، مدیریت و پیشرفت جامعه نقشآفرین باشد.
در اندیشه رهبر شهید، «حضور اجتماعی زن» یک اصل است، اما این حضور نباید به قیمت «از دست دادن هویت اسلامی» و «کرامت انسانی» تمام شود. جمعبندی نگاه ایشان، «زن تراز انقلاب اسلامی» را معرفی میکند که هم در قلههای علمی و مدیریتی حضور دارد و هم در اوج عفاف و کرامت.
۲. دختران امروز، سرمایههای راهبردی آینده ایراناند و رشد علمی، اخلاقی و معنوی آنان، تضمینکننده پیشرفت کشور است.
رهبر شهید با این نگاه، نه تنها به نقش مادری، که به تمام ابعاد وجودی دختران به عنوان «سازندگان فردا» توجه دارند. این نگاه، برخلاف برخی نگاههای تقلیلگرایانه، دختران را «سرمایهای راهبردی» برای آینده کشور معرفی میکند که سرمایهگذاری بر روی آنان، سرمایهگذاری بر روی آینده ایران است.
۳. کرامت زن در نگاه اسلام، نه در تقلید از الگوهای تحمیلی، بلکه در شکوفایی استعدادها و ایفای آگاهانه نقشهای فردی و اجتماعی او معنا مییابد.
در گفتمان رهبر شهید، «کرامت زن» نه یک مفهوم انتزاعی، که یک «واقعیت عینی» است که در گرو «شکوفایی استعدادها» و «انتخاب آگاهانه» زن مسلمان شکل میگیرد. نگاه ایشان به «الگوی زن مسلمان»، الگویی است که در آن زن، نه «مقلد غرب» و نه «محبوس در سنت»، که «عاملی آگاه» در ساختن تمدن اسلامی است.
۴. جامعهای که منزلت زن را پاس بدارد و زمینه تعالی او را فراهم کند، بنیان خانواده و آینده خود را استوار ساخته است.
ایشان با این نگاه، جایگاه زن را نه فقط به عنوان یک فرد، که به عنوان «رکن بنیادین خانواده» و «محور استحکام اجتماعی» مینگرند. در اندیشه ایشان، «حفظ کرامت زن» و «تقویت بنیان خانواده» دو روی یک سکهاند و نمیتوان یکی را بدون دیگری محقق کرد.
۵. زن ایرانی، با ایمان، بصیرت و مسئولیتپذیری، میتواند هم محور استحکام خانواده باشد و هم در ساختن تمدن نوین اسلامی سهمی مؤثر ایفا کند.
این جمله، نگاه تمدنی ایشان به زن را به عنوان «همپای مردان در ساختن آینده ایران اسلامی» ترسیم میکند. در این نگاه، زن ایرانی نه فقط در خانواده، که در «عرصه تمدنسازی» نیز نقشی بیبدیل دارد و «تمدن نوین اسلامی» با مشارکت فعال زنان، به سرمنزل مقصود خواهد رسید.
نگاهی به واکنشها و پیامدها
مجموعه بیانات رهبر شهید درباره زنان، در طول سالها، همواره بازتابهای گستردهای در محافل علمی، سیاسی و فرهنگی داشته است. این بیانات، هم به عنوان «سند راهبردی» برای سیاستگذاریهای فرهنگی و اجتماعی مورد استفاده قرار گرفته و هم به عنوان «الگوی عملی» برای زنان مسلمان در ایران و جهان اسلام معرفی شده است.
از یک سو، این نگاه، با نقد جریانهای غربگرا و فمنیستی مواجه شده است که الگوی «زن تراز غرب» را تنها الگوی مطلوب میدانند. از سوی دیگر، نگاه رهبر شهید، به عنوان «الگوی سوم» (نه شرقی و نه غربی) مورد توجه بسیاری از نخبگان و فعالان فرهنگی قرار گرفته است. این نگاه، که بر «کرامت»، «عفاف»، «علم» و «مسئولیتپذیری» زن تأکید دارد، امروز به عنوان یکی از مؤلفههای اصلی «گفتمان انقلاب اسلامی» در حوزه زنان شناخته میشود.
در شرایط کنونی که ایران با موجی از تغییرات فرهنگی و اجتماعی مواجه است، بازخوانی این بیانات و تبیین «زن تراز انقلاب اسلامی» میتواند به عنوان «نقشه راهی» برای سیاستگذاران، فعالان فرهنگی و زنان ایرانی باشد تا هم از «هویت خود» صیانت کنند و هم در «پیشرفت کشور» نقشآفرین باشند.
جمعبندی؛ زن در کلام رهبر؛ از کرامت تا تمدن
مرور بیانات رهبر شهید درباره زنان و دختران، نشان میدهد که در اندیشه ایشان، «زن» نه یک «موضوع حاشیهای»، که یک «محور راهبردی» در «تمدنسازی اسلامی» است. نگاهی که در آن، «کرامت» جای «تحقیر»، «علم» جای «جهل»، «عفاف» جای «ابتذال» و «مسئولیتپذیری» جای «انفعال» را گرفته است. همانگونه که ایشان فرمودند: «زن، مظهر تحقق آمال بشر است.» امروز، بیش از هر زمان دیگری، نیازمند تبیین و بازخوانی این نگاه عمیق و راهبردی برای ساختن فردایی روشنتر برای زنان ایران و جهان اسلام هستیم.
