دکتر عباس احدی: محور مقاومت، شبکه‌ای از تجربه‌های ماندگار است که امنیت منطقه را به اراده ملت‌ها گره زده است
دکتر عباس احدی: محور مقاومت، شبکه‌ای از تجربه‌های ماندگار است که امنیت منطقه را به اراده ملت‌ها گره زده است
محور مقاومت را نمی‌توان فقط با نقشه‌ای از خاورمیانه توضیح داد. این محور، پیش از آنکه یک آرایش سیاسی و امنیتی باشد، حاصل شکل‌گیری یک باور مشترک است: اینکه ملت‌های منطقه می‌توانند در برابر تروریسم، اشغالگری و سلطه خارجی بایستند و امنیت و آینده خود را به قدرت‌های فرامنطقه‌ای واگذار نکنند. دکتر عباس احدی، دبیرکل قرارگاه بین‌المللی سازندگی اباصالح المهدی(عج)، در گفت‌وگویی اختصاصی از جایگاه عراق در این زنجیره، نقش حشدالشعبی و میراث شهید ابومهدی المهندس در معماری نظم نوین غرب آسیا می‌گوید.

خبرنگار: دکتر احدی، عراق در منظومه محور مقاومت چه جایگاهی دارد و چه تفاوتی با دیگر جبهه‌ها پیدا کرده است؟

دکتر عباس احدی: عراق، لبنان، فلسطین و دیگر عرصه‌های مقاومت شرایط یکسانی ندارند، اما تجربه‌های آنها می‌توانند بر یکدیگر اثر بگذارند. در این زنجیره، عراق جایگاهی متفاوت دارد؛ زیرا تجربه آن فقط مقابله با رژیم صهیونیستی نبود. عراق در مقطعی با یک تهدید تروریستی گسترده مواجه شد که می‌توانست ساختار سیاسی و اجتماعی کشور را از هم بپاشد. مقاومت عراق در این میدان نشان داد که مفهوم مقاومت می‌تواند در برابر تروریسم تکفیری نیز کارکرد داشته باشد. این تفاوت، عراق را به یکی از حلقه‌های کلیدی محور مقاومت تبدیل کرده است.

خبرنگار: شکل‌گیری حشدالشعبی در چه بستر تاریخی رخ داد و چه ویژگی‌هایی آن را از دیگر نیروهای مقاومت متمایز می‌کند؟

دکتر عباس احدی: حشدالشعبی پاسخی تاریخی به یک بحران تمام‌عیار بود. در سال ۲۰۱۴ و پس از سقوط موصل، ساختار امنیتی عراق عملاً فروپاشیده بود و داعش با سرعتی باورنکردنی در حال پیشروی بود. در چنین شرایطی، فتوای تاریخی جهاد کفایی توسط آیت‌الله سیستانی، مردم عراق را به میدان کشاند و زمینه‌ساز شکل‌گیری یک بسیج مردمی بی‌سابقه شد. حشدالشعبی، برخلاف بسیاری از ساختارهای نظامی متعارف، از دل جامعه و با اتکا به اراده مردمی متولد شد. این نیرو نه یک سازمان نظامی صرف، که تجلی «قدرت اجتماعی تبدیل‌شده به قدرت دفاعی» بود. کلید موفقیت حشدالشعبی در برابر تروریست‌های تکفیری، در همین سازماندهی مبتنی بر باور و حضور مردمی نهفته است.

خبرنگار: شهید ابومهدی المهندس در این روایت تاریخی چه جایگاهی دارد و چه ویژگی‌هایی او را به یک چهره ماندگار تبدیل کرده است؟

دکتر عباس احدی: شهید ابومهدی المهندس، جانشین فرمانده حشدالشعبی و یکی از معماران اصلی این ساختار مردمی بود. او نقشی محوری در سازماندهی نیروهای مقاومت عراق و برنامه‌ریزی عملیات‌ها علیه داعش ایفا کرد. اما اگر بخواهیم جایگاه او را دقیق‌تر ببینیم، باید به یک ویژگی مهم اشاره کنیم: او در حافظه مقاومت عراق، بیش از آنکه نماد یک عملیات خاص باشد، نماد ایستادگی در لحظه بحران است. چنین چهره‌هایی در تاریخ مقاومت، فقط به دلیل تعداد عملیات‌ها ماندگار نمی‌شوند؛ بلکه به دلیل نقشی که در تبدیل ترس عمومی به اراده جمعی ایفا می‌کنند، در حافظه مردم باقی می‌مانند. شهادت او نیز همین ویژگی را برجسته کرد.

خبرنگار: رابطه شهید المهندس با سردار شهید حاج‌قاسم سلیمانی چه تأثیری بر همگرایی جبهه مقاومت داشت؟

دکتر عباس احدی: این دو فرمانده، در سال‌های مبارزه با داعش، در کنار یکدیگر به نماد همکاری ایران و عراق در برابر تروریسم تبدیل شدند. شهادت هم‌زمان آنان در ۳ ژانویه ۲۰۲۰، برای جریان مقاومت فقط فقدان دو فرمانده نبود؛ بلکه نشان داد که فرماندهان مقاومت به نمادهایی فراتر از مرزهای ملی تبدیل شده‌اند. رئیس حشدالشعبی نیز تأکید کرده که سردار سلیمانی باعث شد مقاومت بتواند در برابر دشمنان ایستادگی کند. این پیوند، همگرایی جبهه مقاومت را بدون حذف هویت‌های ملی به نمایش گذاشت. شهادت ابومهدی المهندس و حاج‌قاسم، فقط برای ملت ایران داغ نبود؛ همه آزادی‌خواهان جهان را متأثر ساخت.

خبرنگار: تجربه عراق و حشدالشعبی چه درسی برای دیگر جبهه‌های مقاومت و نظم آینده منطقه دارد؟

دکتر عباس احدی: محور مقاومت را باید نه صرفاً در میدان‌های جنگ، بلکه در «اراده ملت‌ها» جست‌وجو کرد. عراق نشان داد که یک ملت می‌تواند در یکی از سخت‌ترین بحران‌های امنیتی منطقه، به جای انتظار برای نجات از بیرون، بخشی از قدرت دفاعی خود را از درون جامعه تولید کند. حشدالشعبی فقط یک نیروی نظامی نیست و ابومهدی المهندس فقط یک فرمانده شهید نیست؛ هر دو بخشی از تجربه‌ای هستند که می‌گوید امنیت منطقه زمانی پایدار می‌شود که ملت‌های منطقه، خود صاحب امنیت و سرنوشت خویش باشند. این شاید یکی از مهم‌ترین پیام‌های محور مقاومت برای آینده غرب آسیا باشد: منطقه‌ای که روزی دیگران برای آن تصمیم می‌گرفتند، می‌تواند روزی خود درباره سرنوشتش تصمیم بگیرد.

خبرنگار: سخن پایانی شما با مخاطبان؟

دکتر عباس احدی: آنچه در عراق رخ داد، تنها یک پیروزی نظامی نبود؛ یک تحول اجتماعی و یک تغییر راهبردی عمیق بود. ملت عراق نشان داد که وقتی اراده جمعی شکل بگیرد، بزرگ‌ترین تهدیدها نیز قابل مهار هستند. حشدالشعبی، با تجربه نبردهای آزادسازی تکریت، فلوجه و موصل، ثابت کرد که نیروهای بومی، برخلاف تصور برخی محافل بین‌المللی، نه‌تنها توان مقابله با تروریسم را دارند، بلکه می‌توانند معماری امنیتی نوینی را نیز رقم بزنند. این درس، برای همه ملت‌های منطقه و به‌ویژه برای جبهه مقاومت، راهگشا و امیدبخش است. مقاومت، یک تاکتیک مقطعی نیست؛ یک فرهنگ و یک هویت است که در دل تاریخ این سرزمین ریشه دوانده و در هر بحرانی، به شکلی نوین، خود را بازتولید می‌کند. همان‌طور که عراق در برابر داعش ایستاد، فلسطین در برابر اشغال، و لبنان در برابر تجاوز، هر یک از این جبهه‌ها، فصل تازه‌ای از این روایت واحد را رقم می‌زنند. و این، همان میراث ماندگاری است که شهیدانی چون سلیمانی و المهندس از خود به جای گذاشته‌اند؛ میراثی که هرگز به فراموشی سپرده نخواهد شد.