شهید یحیی سنوار؛ فرمانده‌ای که میدان را تا آخرین لحظه ترک نکرد
شهید یحیی سنوار؛ فرمانده‌ای که میدان را تا آخرین لحظه ترک نکرد
او ۲۲ سال از عمر خود را در زندان‌های رژیم صهیونیستی گذراند، زبان عبری آموخت، ساختار امنیتی دشمن را شناخت و پس از آزادی، به یکی از اصلی‌ترین تصمیم‌گیران مقاومت فلسطین تبدیل شد. یحیی سنوار، رئیس دفتر سیاسی جنبش حماس، در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۴، در منطقهٔ تل‌السلطانِ رفح، در جریان درگیری مستقیم با نیروهای اسرائیلی به شهادت رسید.

۱. از اردوگاهِ آوارگان تا دانشگاهِ غزه؛ شکل‌گیریِ یک مبارز

یحیی ابراهیم حسن السنوار، در ۱۹ اکتبر ۱۹۶۲ در اردوگاهِ خان‌یونس در نوارِ غزه متولد شد. خانوادهٔ او اصالتاً اهلِ شهرِ المجدل بودند؛ شهری که پس از تأسیسِ اسرائیل در سال ۱۹۴۸، بخشِ بزرگی از جمعیتِ فلسطینیِ آن آواره شدند. تجربهٔ آوارگی و مشاهدهٔ وضعیتِ فلسطینیان، از عواملِ شکل‌دهندهٔ شخصیتِ سیاسی و مبارزاتیِ سنوار بود.

او تحصیلاتِ خود را در غزه ادامه داد و در دانشگاهِ اسلامیِ غزه در رشتهٔ مطالعاتِ عربی تحصیل کرد. در همین سال‌ها، فعالیت‌هایِ سیاسی و تشکیلاتیِ او در جریانِ اسلامیِ فلسطین افزایش یافت و به تدریج در میانِ نیروهایِ حماس جایگاه پیدا کرد. از همان ابتدا، سنوار نشان داد که برایِ مبارزه با اشغالگران، فقط به شمشیر اکتفا نمی‌کند؛ بلکه سلاحِ شناخت و آگاهی را نیز به‌خوبی به کار می‌گیرد.

۲. سازندهٔ ساختارِ امنیتیِ حماس در سال‌هایِ آغازین

با شکل‌گیریِ جنبشِ مقاومتِ اسلامیِ حماس در سال ۱۹۸۷، سنوار نیز در فعالیت‌هایِ آن نقشِ فعالی داشت. او در ایجادِ ساختارِ امنیتیِ حماس، موسوم به «مجد»، مشارکت کرد. این ساختار، وظیفهٔ مقابله با نفوذِ اطلاعاتیِ اسرائیل و شناساییِ افرادی را داشت که از دیدِ حماس با اسرائیل همکاری می‌کردند. این تجربهٔ اولیه، نشان‌دهندهٔ نگاهِ راهبردیِ سنوار به امنیتِ داخلی و ضرورتِ مقابله با نفوذِ دشمن بود.

۳. ۲۲ سال اسارت؛ زندان، دانشگاهِ مقاومت شد

فعالیت‌هایِ سنوار باعث شد در سال ۱۹۸۸ توسطِ اسرائیل بازداشت و به چندین بارِ حبسِ ابد محکوم شود. او حدود ۲۲ سال از عمرِ خود را در زندان‌هایِ اسرائیل گذراند. سال‌هایِ زندان، برخلافِ آنچه ممکن بود تصور شود، پایانِ فعالیتِ سیاسیِ او نبود. سنوار در زندان به مطالعهٔ گسترده پرداخت، زبانِ عبری را آموخت و با ساختارِ سیاسی و امنیتیِ اسرائیل، آشناییِ بیشتری پیدا کرد. او زندان را به دانشگاهی برایِ شناختِ دشمن تبدیل کرد و این شناخت، بعدها در رهبریِ مقاومت، به‌کار آمد.

۴. آزادی در مبادلهٔ اسرا؛ بازگشت به میدان

یکی از نقاطِ عطفِ زندگیِ او، مبادلهٔ اسرایِ سال ۲۰۱۱ بود. سنوار در چارچوبِ توافقِ مبادلهٔ «گیلعاد شالیط» با بیش از هزار فلسطینیِ دیگر، از زندانِ اسرائیل آزاد شد. بازگشتِ او به غزه، آغازِ مرحلهٔ تازه‌ای از فعالیت‌هایش در حماس بود. او با تجربه‌ای که از زندان به دست آورده بود، به سرعت در ساختارِ رهبریِ حماس ارتقا یافت و در سال ۲۰۱۷ به عنوانِ رهبرِ حماس در نوارِ غزه انتخاب شد.

۵. رهبریِ حماس؛ پیوندِ سیاست و میدان

سنوار شخصیتی بود که میانِ ساختارِ سیاسی و نظامیِ حماس، ارتباطی نزدیک داشت. او در کنارِ فعالیت‌هایِ سیاسی، ارتباطِ مستمری با شاخهٔ نظامیِ حماس، یعنی گردان‌هایِ عزالدینِ قسام، داشت و به عنوانِ یکی از چهره‌هایِ اصلیِ تصمیم‌گیری دربارهٔ راهبردِ مقاومت شناخته می‌شد.

پس از شهادتِ اسماعیلِ هنیه در تهران در ژوئیهٔ ۲۰۲۴، حماس در اوتِ همان سال، یحییِ سنوار را به عنوانِ رئیسِ دفترِ سیاسیِ این جنبش انتخاب کرد. به این ترتیب، سنوار که سال‌ها در غزه فعالیت کرده بود، در رأسِ ساختارِ سیاسیِ حماس نیز قرار گرفت. با این حال، او هرگز خود را از میدانِ نبرد جدا نکرد و تا آخرین لحظه، در خطِ مقدم باقی ماند.

۶. عملیاتِ ۷ اکتبر؛ طوفانِالاقصی و جنگی ویرانگر

مهم‌ترین و سرنوشت‌سازترین مرحلهٔ زندگیِ او، پس از عملیاتِ ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد. در این عملیات، نیروهایِ حماس، حمله‌ای گسترده به مناطق و پایگاه‌هایِ اسرائیلی در اطرافِ غزه انجام دادند و در پی آن، جنگی طولانی و ویرانگر در غزه آغاز شد. سنوار، که یکی از معمارانِ این عملیات بود، در طولِ جنگ، در غزه باقی ماند و تلاش کرد ساختارِ حماس را در شرایطِ جنگی حفظ کند.

۷. شهادت در رفح؛ تصاویری که تا ابد ماندگار شد

پس از آغازِ جنگ، اسرائیل، سنوار را یکی از اصلی‌ترین اهدافِ خود اعلام کرد و عملیاتِ گسترده‌ای برایِ یافتن و کشتنِ او به راه انداخت. سرانجام در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۴، نیروهایِ ارتشِ اسرائیل در منطقهٔ تل‌السلطان در رفح، با گروهی از نیروهایِ حماس درگیر شدند. پس از درگیری، مشخص شد یکی از کشته‌شدگان، یحییِ سنوار است. ارتشِ اسرائیل با بررسیِ DNA، هویتِ او را تأیید کرد.

تصاویرِ منتشرشده از لحظاتِ پایانیِ زندگیِ او، واکنش‌هایِ گسترده‌ای را در جهان به دنبال داشت. تصاویر نشان می‌داد سنوار در ساختمانی آسیب‌دیده حضور داشت و در جریانِ درگیری با نیروهایِ اسرائیلی کشته شد. هوادارانِ فلسطینی و جریانِ مقاومت، این تصاویر را نمادی از حضورِ رهبر در میدانِ نبرد تا آخرین لحظه دانستند. سنوار در حالی به شهادت رسید که سلاح در دست داشت و با دشمن می‌جنگید؛ او برایِ شهادت آماده شده بود و این آرزو را با تمامِ وجود در آغوش کشید.

۸. میراثِ یک رهبر؛ از زندان تا شهادت

شهادتِ یحییِ سنوار در شرایطی اتفاق افتاد که او به یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌هایِ مقاومتِ فلسطین تبدیل شده بود. بیش از دو دههٔ زندان، سال‌ها فعالیتِ تشکیلاتی و نظامی، و سپس رهبریِ حماس در یکی از سخت‌ترین دوره‌هایِ تاریخِ فلسطین، بخش‌هایِ اصلیِ زندگیِ او را تشکیل داد.

از نگاهِ طرفدارانِ او، ویژگیِ برجستهٔ سنوار، این بود که خود را از میدانِ جنگ جدا نکرد. او در آخرین ماه‌هایِ زندگی، در غزه باقی ماند و سرانجام در همان سرزمین به شهادت رسید. از همین رو، نامِ او برای بسیاری از فلسطینیان و حامیانِ مقاومت، با مفهومِ ایستادگی و مقاومت تا آخرین لحظه، پیوند خورده است.

زندگیِ یحییِ سنوار، البته صرفاً یک زندگیِ نظامی نبود. او در طولِ سال‌هایِ زندان و فعالیتِ سیاسی، مطالعاتِ گسترده‌ای داشت و دربارهٔ تاریخ، سیاست، جامعهٔ فلسطین و اسرائیل مطالعه می‌کرد. همین ویژگی، سبب شد در میانِ رهبرانِ حماس، چهره‌ای با شناختِ قابلِ توجه از ساختارِ سیاسی و امنیتیِ طرفِ مقابل شناخته شود.

جمع‌بندی: «از اسارت تا شهادت؛ سنوار، رهبرِ میدان»

شهیدِ یحییِ سنوار، از اردوگاهِ آوارگانِ خان‌یونس تا رهبریِ حماس و شهادت در میدانِ نبرد، روایتی است از یک عمرِ مقاومت. او ۲۲ سال در زندان بود، اما هرگز تسلیم نشد. او با مطالعهٔ زبانِ عبری و شناختِ ساختارِ دشمن، خود را برایِ مبارزه‌ای هوشمندانه‌تر تجهیز کرد. او پس از آزادی، در رأسِ مقاومت قرار گرفت و در سخت‌ترین شرایط، میدان را رها نکرد.

شهادتِ سنوار، پایانِ یک مسیر نبود؛ بلکه نقطهٔ عطفی در تاریخِ مقاومتِ فلسطین شد. او نشان داد که رهبریِ حقیقی، با اتاق‌هایِ دور از میدان معنا پیدا نمی‌کند؛ بلکه در میدانِ نبرد، در کنارِ نیروهایِ خود و تا آخرینِ نفس، تجلّی می‌یابد. نامِ یحییِ سنوار، همچون نامِ دیگرِ شهدایِ مقاومت، در تاریخِ فلسطین، نمادِ ایستادگی و شجاعت باقی خواهد ماند. او از زندگیِ خود، میراثی بر جای گذاشت که به‌خوبی در یک جمله خلاصه می‌شود: «مقاومت، یعنی ماندن در میدان تا آخرین لحظه.»