شهید آیتالله دکتر سید محمد حسینی بهشتی از برجستهترین متفکران، مدیران و معماران فکری انقلاب اسلامی بود که نقش او در شکلگیری، تثبیت و تبیین مبانی جمهوری اسلامی ایران، نقشی ماندگار و بیبدیل است. وی در ۲ آبان ۱۳۰۷ در شهر اصفهان و در خانوادهای متدین دیده به جهان گشود. از همان دوران نوجوانی، […]
شهید آیتالله دکتر سید محمد حسینی بهشتی از برجستهترین متفکران، مدیران و معماران فکری انقلاب اسلامی بود که نقش او در شکلگیری، تثبیت و تبیین مبانی جمهوری اسلامی ایران، نقشی ماندگار و بیبدیل است. وی در ۲ آبان ۱۳۰۷ در شهر اصفهان و در خانوادهای متدین دیده به جهان گشود. از همان دوران نوجوانی، علاوه بر تحصیل علوم حوزوی، به فراگیری علوم جدید نیز پرداخت و با بهرهگیری از ذهنی پویا و نگاهی آیندهنگر، به شخصیتی جامع در عرصههای فقه، فلسفه، تعلیم و تربیت، مدیریت و سیاست تبدیل شد.
شهید بهشتی از نخستین سالهای نهضت امام خمینی(ره)، در صف پیشگامان مبارزه با رژیم پهلوی قرار گرفت. او با تکیه بر قدرت علمی، بیان منطقی و شناخت دقیق از مسائل روز، تلاش میکرد نسل جوان و دانشگاهی را با اندیشه ناب اسلامی آشنا کند. حضور چندساله او در مرکز اسلامی هامبورگ نقطه عطفی در فعالیتهای فرهنگی و تبلیغیاش بود. در این دوران، ضمن معرفی صحیح اسلام به مسلمانان و اندیشمندان اروپایی، زمینه شکلگیری هویت اسلامی در میان جوانان ایرانی مقیم خارج از کشور را فراهم ساخت و نشان داد که اسلام توانایی پاسخگویی به نیازهای دنیای معاصر را دارد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، شهید بهشتی در شمار مؤثرترین مدیران نظام نوپا قرار گرفت. او از بنیانگذاران حزب جمهوری اسلامی بود و با حضور فعال در مجلس خبرگان قانون اساسی، نقش تعیینکنندهای در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ایفا کرد. نگاه عمیق او به فقه، حقوق، مردمسالاری دینی و نقش مردم در اداره جامعه، در بسیاری از اصول قانون اساسی تجلی یافت. سپس با پذیرش مسئولیت ریاست دیوان عالی کشور، تلاش گستردهای را برای پایهگذاری دستگاه قضایی مبتنی بر عدالت اسلامی، استقلال قضات، حفظ حقوق مردم و مبارزه با فساد آغاز کرد.
اندیشههای شهید بهشتی، مجموعهای منسجم از توحید، عدالت، آزادی، عقلانیت، مردمسالاری دینی و ولایت فقیه بود. او معتقد بود که اسلام تنها مجموعهای از احکام فردی نیست، بلکه برنامهای جامع برای ساخت جامعهای عادل، پیشرفته و اخلاقمحور است. از نگاه او، عدالت اجتماعی محور همه برنامههای حکومت اسلامی است و بدون عدالت، استقلال، آزادی و پیشرفت نیز دوام نخواهد داشت. شهید بهشتی همواره تأکید میکرد که اداره جامعه باید بر پایه قانون، مشارکت مردم، شایستهسالاری و مسئولیتپذیری استوار باشد.
یکی از مهمترین مواضع فکری این شهید بزرگوار، مبارزه با تحجر و التقاط بود. او در برابر جریانهایی که میکوشیدند اسلام را از عقلانیت و پویایی تهی کنند یا اندیشههای بیگانه را به نام اسلام عرضه نمایند، با استدلال و منطق ایستادگی میکرد. وی همچنین نسبت به خطر نفوذ دشمن، اختلافافکنی و جنگ روانی هشدار میداد و وحدت نیروهای انقلاب را شرط اصلی تداوم موفقیت نظام اسلامی میدانست. از دیدگاه او، جامعه اسلامی باید همواره با بصیرت، آگاهی و حضور فعال مردم از آرمانهای انقلاب پاسداری کند.
شهید بهشتی در عرصه اخلاق نیز الگویی کمنظیر بود. با وجود آنکه در سالهای نخست انقلاب، هدف گستردهترین موج تخریب، تهمت و ترور شخصیت از سوی دشمنان و منافقان قرار گرفت، هرگز از مسیر حق عقبنشینی نکرد. او با صبر، متانت و اخلاق اسلامی، پاسخ بسیاری از هجمهها را با سکوت، استدلال و کار جهادی میداد و اعتقاد داشت که خدمت صادقانه بهترین پاسخ به تبلیغات دشمن است. سادهزیستی، نظم، دقت، روحیه گفتوگو، احترام به مخالفان در چارچوب قانون و توجه ویژه به تربیت نسل جوان، از ویژگیهای برجسته شخصیتی او بود.
از شهید بهشتی آثار علمی و فکری ارزشمندی همچون «خدا از دیدگاه قرآن»، «بانکداری، ربا و قوانین مالی اسلام»، «مواضع ما»، «حق و باطل از دیدگاه قرآن» و دهها سخنرانی و درس ماندگار بر جای مانده است که همچنان از منابع مهم اندیشه انقلاب اسلامی به شمار میروند. او همواره بر این باور بود که انقلاب اسلامی برای استمرار خود، بیش از هر چیز به انسانهای آگاه، مؤمن، متخصص و اخلاقمدار نیاز دارد.
سرانجام در شامگاه هفتم تیر ۱۳۶۰، آیتالله بهشتی به همراه ۷۲ تن از یاران انقلاب اسلامی، در انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی که توسط سازمان منافقین طراحی و اجرا شد، به شهادت رسید. این حادثه یکی از تلخترین رخدادهای تاریخ انقلاب اسلامی بود، اما خون پاک شهید بهشتی و یارانش، پایههای نظام اسلامی را استوارتر ساخت و توطئه دشمنان را به شکست کشاند.
