شهید ولیالله قرنی در اول فروردین ۱۲۹۲ در تهران و در خانوادهای مذهبی دیده به جهان گشود. پس از پایان تحصیلات، وارد دانشکده افسری شد و با پشتکار و توانایی نظامی، پلههای ترقی را در ارتش طی کرد. او در دوران خدمت، به عنوان افسری متدین، منضبط، پاکدست و وطندوست شناخته میشد و همواره نسبت به نفوذ بیگانگان در ساختار نظامی کشور حساسیت ویژهای داشت.
در دهه ۱۳۳۰، سپهبد قرنی به دلیل اعتراض به فساد گسترده در حکومت پهلوی، وابستگی روزافزون رژیم به قدرتهای خارجی و انتقاد از عملکرد دربار، مورد سوءظن دستگاه امنیتی قرار گرفت. او در سال ۱۳۳۶ به اتهام طراحی کودتا علیه رژیم شاه بازداشت شد و چند سال را در زندان گذراند. پس از آزادی نیز از ارتش اخراج شد و سالها تحت مراقبت و محدودیتهای امنیتی قرار داشت. این دوران، اگرچه برای او با سختی همراه بود، اما بر پایبندیاش به آرمانهای اسلامی و استقلال کشور افزود.
با اوجگیری نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی(ره)، شهید قرنی از حامیان جدی انقلاب بود و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به دلیل سابقه پاکدستی، تجربه نظامی و روحیه انقلابی، از سوی امام خمینی(ره) به عنوان نخستین رئیس ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران منصوب شد. او در شرایطی این مسئولیت را پذیرفت که ارتش با بحرانهای جدی ناشی از سقوط رژیم پهلوی، فرار برخی فرماندهان، فعالیت گروهکهای ضدانقلاب و تلاش دشمنان برای انحلال ارتش روبهرو بود.
شهید قرنی با نگاهی راهبردی، معتقد بود که ارتش باید حفظ، اصلاح و اسلامی شود، نه اینکه منحل گردد. او بر این باور بود که استقلال و امنیت کشور بدون یک ارتش مقتدر و مردمی امکانپذیر نیست. از همین رو، با تلاش شبانهروزی برای بازگرداندن نظم به یگانهای نظامی، حفظ روحیه نیروها و پاکسازی عناصر وابسته به رژیم گذشته، نقش مهمی در تثبیت ارتش جمهوری اسلامی ایران ایفا کرد.
از دیگر اقدامات مهم او، مقابله با ناامنیها و غائلههای اوایل انقلاب، بهویژه در مناطق غربی کشور بود. شهید قرنی با درک حساسیت شرایط، بر ضرورت برخورد قاطع با جریانهای تجزیهطلب و حفظ تمامیت ارضی ایران تأکید داشت و معتقد بود دشمنان انقلاب در تلاشاند با ایجاد آشوب، کشور را به سمت تجزیه سوق دهند.
ویژگیهای شخصیتی شهید قرنی، او را از بسیاری از فرماندهان همدوره خود متمایز کرده بود. ایمان، شجاعت، سادهزیستی، انضباط، وطندوستی، پاکدستی و ولایتمداری از برجستهترین خصوصیات او بود. او هیچگاه مسئولیت را وسیلهای برای کسب قدرت یا امتیاز شخصی نمیدانست و همواره منافع ملی و مصالح انقلاب را بر هر ملاحظه دیگری مقدم میشمرد.
این روحیه انقلابی و نقش مؤثر در تثبیت نظام نوپای جمهوری اسلامی، شهید قرنی را به یکی از اهداف اصلی گروهک تروریستی فرقان تبدیل کرد. سرانجام صبح روز ۳ اردیبهشت ۱۳۵۸، اعضای این گروهک با حمله به منزل او در تهران، وی را هدف گلوله قرار دادند. سپهبد ولیالله قرنی بر اثر شدت جراحات به شهادت رسید و عنوان نخستین شهید ترور انقلاب اسلامی را به خود اختصاص داد.
امام خمینی(ره) در پیام خود به مناسبت شهادت سپهبد قرنی، از او به عنوان «سرباز فداکار اسلام» یاد کردند و شهادتش را ضایعهای برای کشور دانستند. این پیام نشاندهنده جایگاه ویژه شهید قرنی در نگاه بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و نقش او در حفظ ارتش و امنیت کشور بود.
امروز نام شهید سپهبد ولیالله قرنی به عنوان یکی از پایهگذاران ارتش جمهوری اسلامی ایران و از پیشگامان پیوند میان ارتش و انقلاب اسلامی در تاریخ ایران ماندگار است. زندگی او نشان داد که یک فرمانده نظامی میتواند در عین برخورداری از تخصص و تجربه، به ارزشهای دینی، استقلال کشور و خواست مردم نیز وفادار بماند. میراث شهید قرنی، حفظ ارتش، دفاع از استقلال ایران، مقابله با نفوذ بیگانگان و ایستادگی در برابر جریانهای ضدانقلاب است؛ میراثی که همچنان در تاریخ جمهوری اسلامی ایران جایگاهی ماندگار دارد.
