به گزارش پایگاه خبری قرارگاه بینالمللی سازندگی اباصالح(عج)، روز دوشنبه ۲۴ خرداد ۱۴۰۵، همزمان با امضای «یادداشت تفاهم اسلامآباد» میان ایران و آمریکا، فضای مجازی کشور شاهد طوفانی از واکنشها، تحلیلها و روایتپردازیها بود. در یک پایش جامع از ۶ سکوی داخلی (ایتا، روبیکا، بله) و خارجی (تلگرام، ایکس، اینستاگرام)، بیش از ۲۸ هزار مطلب با بیش از ۷۱ میلیون بازدید شناسایی و تحلیل شدند. نتیجه، تصویری از دوگانهای عمیق است که میتواند سرنوشت این تفاهم را در هفتهها و ماههای آینده تعیین کند.
🔹 سکوهای داخلی؛ پیروزی مشروط با طعم تردید
در فضای داخلی، ۶۸ درصد محتوا رویکردی مثبت به گفتمان جمهوری اسلامی داشته است. این روایت که عمدتاً توسط خبرگزاریهای تسنیم و فارس (با بیش از ۶۰ درصد محتوای پربازدید)، قرارگاه خاتمالانبیا و کانالهای «خبر فوری سراسری» و «بیداری ملت» هدایت میشود، بر دو مؤلفه کلیدی تأکید دارد: «پیروزی قاطع ایران و تحمیل اراده بر آمریکا» و «حمایت مشروط با هوشیاری نسبت به بدعهدی دشمن».
نکته قابل تأمل اما، حضور یک جریان مخالف رادیکال داخلی است که با ۱۵ درصد نفوذ، تفاهم را «جام زهر» و «خیانت» توصیف کرده و از آن با عنوان «تکرار برجام» یاد میکند. این جریان که حمید رسایی، روزنامه کیهان و برخی نمایندگان مجلس را در رأس خود دارد، با استناد به رهنمودهای رهبر شهید در نقد برجام، تلاش دارد روایت «پیروزی» را با روایت «عقبنشینی از مواضع انقلابی» جایگزین کند.
تحلیل احساسات (پلاچیک) در فضای داخلی نشان میدهد که ۳۴ درصد از محتوا در حالت «انتظار» به سر میبرد؛ یعنی کاربران و تحلیلگران منتظر اجرایی شدن مفاد تفاهم و نتیجه مذاکرات ۶۰ روزه هستند. ۲۸ درصد «اعتماد» دارند و ۱۸ درصد «خشم» خود را از نقض آتشبس توسط اسرائیل و بدعهدی تاریخی آمریکا ابراز کردهاند. جالب اینجاست که فقط ۵ درصد از محتوا «شادی» از پایان جنگ و رفع محاصره را منعکس کرده است؛ عددی که نشان از احتیاط و هوشیاری بدنه حامی نظام دارد.
🔹 سکوهای خارجی؛ روایت خشم و ناامیدی
در سوی مقابل، سکوهای خارجی با ۸۲ درصد محتوای منفی، تصویر کاملاً متفاوتی را به نمایش میگذارند. در این فضا، روایت «معامله با قاتل و شکست پروژه براندازی» توسط رضا پهلوی، ایران اینترنشنال و فعالان شبکه ایکس با ۱۸ درصد نفوذ هدایت میشود. همزمان، جریان منتقد اسرائیلی با ۱۲ درصد نفوذ و با محوریت نتانیاهو، نفتالی بنت و رسانههای عبری (کانال ۱۲، ۱۳، یدیعوت احارونوت)، تفاهم را «توافق ترامپ، نه اسرائیل» توصیف کرده و بر مخالفت خود با مفاد آن، بهویژه بندهای مربوط به لبنان، تأکید دارد.
احساسات غالب در این فضا، خشم ۳۲ درصدی از «پیروزی» جمهوری اسلامی و غم ۲۵ درصدی ناشی از یأس و ناامیدی مخالفان از تثبیت نظام و شکست پروژه تغییر رژیم است. تنها ۱۲ درصد از محتوا در این فضا، «شادی» از پایان جنگ و کاهش قیمتها را منعکس کرده است.
🔹 نقطه اشتراک خطرناک؛ شکنندگی تفاهم در دو طرف میدان
آنچه این گزارش را از یک تحلیل صرفاً کمی به یک هشدار راهبردی تبدیل میکند، نقطه اشتراک عمیق دو جبهه در یک ارزیابی است: هر دو فضا، این تفاهم را «موقتی» و «شکننده» ارزیابی میکنند. فضای داخلی با نگرانی از تکرار تجربه تلخ برجام و بدعهدی آمریکا، و فضای خارجی با انزجار از «مشروعیتبخشی به یک رژیم تروریستی»، هر دو به آینده این یادداشت با تردید مینگرند.
اقتصاد، تنها نقطهای است که این دو فضا را بهطور موقت به هم نزدیک کرده است؛ امید به کاهش قیمتها در فضای داخلی و تعجب از ریزش بازارها در فضای خارجی. اما همین نقطه اشتراک، با کوچکترین نشانهای از نقض عهد یا عدم اجرای تعهدات، میتواند به کانون یک انفجار اجتماعی و اقتصادی بزرگ تبدیل شود. کانالهای اقتصادی مانند «اکواحسان» و «خلیفه» که امروز به مخاطبان خود سیگنال خرید در کف قیمت میدهند، فردا میتوانند روایت «تله اقتصادی» را به راه بیندازند.
🔹 شایعات و شبهات؛ جنگ روایتهای موازی
در این میان، سه شایعه پربازدید در فضای مجازی منتشر شده است که همگی با هدف ایجاد انتظارات کاذب یا تضعیف اعتماد طراحی شدهاند:
۱. «تهران منطقه آزاد شد» – با ۱.۲ میلیون بازدید که توسط کانالهای زرد منتشر شد و هدفش ایجاد انتظارات کاذب اقتصادی بود. واقعیت این است که این موضوع مربوط به توسعه منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) است و ربطی به کل تهران ندارد.
۲. «نخستین محموله پولهای بلوکهشده وارد شد» – با ۷۰۰ هزار بازدید که توسط کانالهای تلگرامی منتشر و بعداً تکذیب شد. پرداخت پول در متن تفاهم، منوط به اجرای کامل تعهدات از سوی ایران است.
۳. «آمریکا انتقال پول از قطر را تأیید کرده» – با ۱ میلیون بازدید که توسط رسانههای اسرائیلی با هدف بیاعتبار کردن توافق منتشر شد و هرگز تأیید رسمی نشد.
سه شبهه راهبردی نیز در این روزها در فضای مجازی جریان دارد که جدیترین آنها با ۱۵ میلیون بازدید، این پرسش است: «چرا با قاتل رهبر شهید و کودکان میناب توافق کردید؟» این شبهه که توسط جریان اپوزیسیون خارجنشین و برخی کانالهای منتقد داخلی دامن زده میشود، مستقیماً پایگاه اجتماعی وفادار نظام را هدف گرفته و با ایجاد دوگانگی ارزشی، در تلاش است شکاف میان بدنه حامی و تصمیمسازان نظام را عمیقتر کند.
🔹 سبکهای نوظهور؛ از ادبیات شرعی تا تحلیلهای ژئوپلیتیک
نکته قابل توجه این تحلیل، ظهور دو سبک جدید در فضای مجازی است:
نخست؛ استفاده ابزاری از ادبیات شرعی و تاریخی علیه توافق. در چندین ویدیوی پربازدید، از جملات مشهور رهبر شهید درباره «امام حسین(ع) و یزید» علیه خود تفاهم استفاده میشود. این چرخش گفتمانی هوشمندانه توسط جریان تندرو، نشاندهنده توانایی آنها در بهرهگیری از منابع مشروعیتبخش نظام علیه خود نظام است.
دوم؛ گسترش همزمانی تحلیل مالی و سیاسی. کانالهای اقتصادی مانند «اکواحسان» و «خلیفه» از مرز تحلیل صرف بازار خارج شده و با ارائه تحلیلهای ژئوپلیتیک عمیق، به بازیگران اصلی جهتدهی به افکار عمومی تبدیل شدهاند. پیوند زدن «جیب مردم» به «سیاست خارجی»، سطح جدیدی از نفوذ و اثرگذاری را ایجاد کرده که میتواند در روزهای آینده تعیینکننده باشد.
🔹 سیگنالهای هشدار؛ سه سطح تهدید
سطح قرمز (فوری): همزمانی اعلام توافق و تداوم حملات اسرائیل به جنوب لبنان (۸۴ بار نقض آتشبس) در کنار اعدام دو معترض، بهسرعت در حال خنثیسازی دستاوردهای رسانهای و ایجاد شکاف عمیق میان تیم مذاکرهکننده و بدنه حامی نظام است. این وضعیت میتواند به بروز اعتراضات سازمانیافته از سوی حامیان منجر شود.
سطح نارنجی (نیازمند توجه): همصدایی کانالهای اقتصادی برای خرید در کف قیمت میتواند نشانهای از عدم اعتماد بازار به پایداری توافق باشد. همچنین سکوت و غیبت معنادار مجتبی خامنهای، به بزرگترین معضل روایی حاکمیت تبدیل شده و خلأ اطلاعاتی شدیدی ایجاد کرده که توسط شایعات و تحلیلهای مخرب پر میشود.
سطح زرد (رصد مستمر): فعال شدن جریانهای تکفیری در فضای مجازی (گروه «نوادگان صلاحالدین») پدیدهای نوظهور و خطرناک است که میتواند به عنوان بهانهای برای بیثباتسازی مناطق کردنشین و ایجاد انشقاق قومی استفاده شود.
🧠 برداشت راهبردی
تفاوت بنیادین چارچوببندی روایتها در دو سوی میدان، به روشنی قابل مشاهده است. فضای داخلی، پیروزی را در «تثبیت نظام و عقبنشینی دشمن» قاببندی میکند و با تردید به آینده مینگرد، درحالیکه فضای خارجی، شکست راهبردی خود را در «مشروعیتبخشی به یک رژیم تروریستی» میبیند و آن را خیانتی به مردم ایران و اسرائیل میداند.
نگرانی و بیاعتمادی عمیق به سرنوشت توافق، نقطه اشتراک هر دو فضا است. اقتصاد، تنها نقطهای که این دو فضا را بهطور موقت به هم نزدیک کرده، با کوچکترین نشانهای از نقض عهد، میتواند به کانون یک انفجار اجتماعی و اقتصادی بزرگ تبدیل شود.
توصیه عملیاتی فوری: ورود فوری و مستقیم نهادهای ذیربط برای توقف کامل حملات اسرائیل به لبنان از طریق اهرمهای دیپلماتیک و میدانی. همزمان، ارتباط مستقیم و شفاف با بدنه معترض حامی نظام برای تشریح دلایل راهبردی توافق و تضمینهای گرفتهشده برای صیانت از منافع جبهه مقاومت، بهویژه در لبنان، ضروری است تا از فروپاشی سرمایه اجتماعی و تسری خشم به ساختارهای رسمی جلوگیری شود.
