اربعین در نگاه رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای (ره)، هرگز یک مناسبت عادی در تقویم شیعه نبود. ایشان آن را پدیدهای میدیدند در مقیاسی بزرگتر از هر مراسم مذهبی؛ حرکتی که از دل ایمان مردم زاده شده، به مرزهای یک اجتماع جهانی رسیده و اینک، معادلات فرهنگی و اجتماعی جهان اسلام را دستخوش دگرگونی ساخته است. چه نیرویی میتواند اینچنین میلیونها انسان را از گوشه و کنار جهان به یک نقطه بکشاند، بیآنکه هیچ اجبار و دستوری در کار باشد؟ این، همان رازِ نهفته در اعماق باورهای مردمی است.
و این، دقیقاً همان نقطهای است که اربعین را از سایر تجمعات بشری متمایز میکند. قدرتش را از «مردم» میگیرد؛ از همان زائری که با چند هزار تومان و دلی مالامال از محبت، راهی سفری بینظیر میشود. در این مسیر، مردم نه فقط زائر، که معماران اصلی این حماسهاند. خودشان موکب میزنند، از یکدیگر پذیرایی میکنند، خانههایشان را به روی غریبهها باز میکنند و با هر لیوان آبی که به لب تشنهای میرسانند، یک دنیا عشق را به تصویر میکشند. اربعین، یک حرکت صددرصد مردمی است که از پایینترین سطح جامعه، تا بلندای تأثیرگذاری جهانی پیش رفته؛ بدون پشتوانه پول و تبلیغات رسانهایِ دروغین. این، همان «معجزه مردمیسازی» است که دشمن از آن هراس دارد.
حالا در مسیر نجف تا کربلا، آنچه رخ میدهد شاید از خود اجتماع نهایی هم عظیمتر باشد. اینجا میلیونها انسان، نوعی زندگی جمعی را تجربه میکنند که در آن، ایثار و مواسات، نه شعار که رفتار روزمره است. خانوادههای عراقی، سفرههایشان را برای زائران پهن میکنند، بیآنکه بدانند آن زائر کهست و از کجا آمده. موکبداری از بصره میگوید: «اینها مهمانان حسیناند؛ من هم یک خدمتگزار کوچکم.» در این فضاست که منطقِ منفعتطلبی رنگ میبازد و انسانیترین وجه زندگی جمعی، خود را به رخ میکشد.
در جهانی که ثروت و زور، معیار ارزشگذاری انسانهاست، اربعین آمده تا این معادله را بر هم بزند. اینجا پیرمردی که یک لیوان آب به زائر میدهد، در همان رتبهای قرار میگیرد که میلیونها انسان را به حرکت درآورده است. ارزش انسان، نه با میزان دارایی، که با اندازه محبت و خدمتش سنجیده میشود. موکبی کوچک و مردمی، گاه چنان اثری عمیق بر دل زائر میگذارد که گویی یک نهاد عظیم بینالمللی پشت آن است. اینجا، «خدمت» جای «منفعت» را گرفته و «مواسات» به یک رفتار عمومی تبدیل شده است. اربعین، الگویی تازه از زیست اجتماعی ارائه میدهد؛ الگویی که شاید بهترین پاسخ به نظام سرمایهداریِ بیروح باشد.
اما ظرفیت این حرکت عظیم، به همینجا ختم نمیشود. اربعین، پلی است بر فراز مرزهای ساختگی. ملیتها و قومیتها در این مسیر گم میشوند و یک هویت مشترک جای آنها را میگیرد: «پیرو مکتب حسین(ع)». ایرانی و عراقی، پیش از آنکه پرچم دو کشور را به دوش بکشند، دلدادگی خود را به اباعبدالله اعلام میکنند. این همان سرمایهای است که هیچ قرارداد سیاسی قادر به ساختنش نیست و هیچ دشمنی هم نمیتواند به سادگی از میان بردارد. جبهه استکبار با طراحی «ایرانهراسی» و «شیعههراسی»، درصدد شکافافکنی میان ملتهای منطقه است، اما اربعین، این سناریوی شوم را با پای پیاده و دلهایی به هم گرهخورده، نقش بر آب میکند. وحدتی که از دل مردم میجوشد و بر پایه محبت شکل میگیرد، هرگز در برابر توطئههای سیاسی و رسانهای دشمنان، تسلیم نخواهد شد.
در دنیایی که رسانههای غربی، تصویری زشت و تحریفشده از اسلام به جهان عرضه میکنند، اربعین خود به تنهایی یک رسانه جهانی است؛ رسانهای زنده، پویا و صادق. میلیونها انسان که با آرامش، محبت و صفا در کنار یکدیگر زیستهاند، بهترین پاسخ به پروژه «اسلامهراسی» دشمناناند. اینجا، دیگر نیازی به شعار نیست؛ هر گام زائر، هر لیوان آبی که به دست تشنهای میرسد، هر لبخندی که در این مسیر ردوبدل میشود، یک روایت است. روایتی از انسانی که برای دیگری از داشتههایش میگذرد و در این گذشت، به اوج کرامت میرسد. رهبر شهید انقلاب نیز بر همین نکته پای میفشردند که اربعین، تصویر چهره مهربان اسلام را جایگزین چهره خشنی خواهد کرد که دشمنان ساختهاند و این، همان «جهاد تبیین» در عمل است.
از نگاه رهبر شهید، اربعین فراتر از یک راهپیمایی، نشانهای از ظرفیت تمدنسازی فرهنگ اهلبیت(ع) است. تمدن، تنها به آسمانخراشها و فناوریهای پیشرفته نیست؛ پیش از هر چیز، به انسانهایی نیاز دارد که بتوانند در کنار یکدیگر زندگی کنند، به هم اعتماد کنند و برای خیر عمومی گام بردارند. اربعین، چنین انسانی را به نمایش میگذارد؛ انسانی که فارغ از هر نژاد و زبانی، در یک حقیقت مشترک به هم رسیده است. این بزرگترین دستاورد اربعین است که نشان میدهد جهان اسلام ظرفیت ساختن جامعهای بزرگ و بههمپیوسته را دارد؛ جامعهای که مرزهایش را ایمان، اخلاق و محبت تعیین میکنند، نه نقشههای سیاسی و زیادهخواهیهای قدرتهای سلطهگر.
اربعین امروز دیگر یک «مقصد» نیست؛ یک «حرکت» است. حرکتی که از عاشورا الهام میگیرد و به سوی آیندهای روشن نگاه میکند. هر سال، میلیونها نفر در این مسیر قدم میگذارند تا فریاد بزنند که «عاشورا» در تاریخ متوقف نشده است. این راهپیمایی فقط بازگشت به گذشته نیست؛ بلکه نگاه به افقی است که در آن، مردم با تکیه بر ایمان و وحدت، قدرتی بزرگتر از هر محاسبه مادی میسازند. اگر عاشورا به جهان آموخت که میتوان در برابر ظلم ایستاد، اربعین نشان میدهد که میتوان حول این آرمان، یک امت ساخت.
