به گزارش پایگاه خبری قرارگاه بین المللی سازندگی اباصالح (عج)، پس از اعمال تحریمهای گسترده مالی غرب علیه روسیه از فوریه ۲۰۲۲، از جمله قطع دسترسی به سوئیفت، مسدودسازی داراییها و تحریم بانکهای بزرگ روسیه و به ویژه فرمان اجرایی ۱۴۱۱۴ در سال ۲۰۲۳ که تحریمهای ثانویه علیه مؤسسات مالی همکار با روسیه را مجاز کرد، کرملین راهبرد پیچیده و چندلایهای برای دور زدن این محدودیتها در پیش گرفت. آنچه این تجربه را برای اقتصادهای تحت تحریم از جمله ایران به الگویی ارزشمند تبدیل میکند، نه یک راهحل جادویی، بلکه ترکیب هوشمندانه ابزارهای فنی، دیپلماتیک و تجاری است.
زیرساختهای بومی؛ از SPFS و CIPS تا سوآپ ارزی
پیش از تشدید تحریمها، روسیه و چین دو سیستم بومی پرداخت خود را توسعه داده بودند: سیستم انتقال پیامهای مالی روسیه (SPFS) و سیستم پرداخت بینبانکی فرامرزی چین (CIPS). این دو زیرساخت، هرچند به اندازه سوئیفت فراگیر نیستند، اما ستون فقرات تبادلات مالی دو طرف را تشکیل میدهند. علاوه بر این، دو کشور از قراردادهای سوآپ ارزی با سقف روزانه ۱۰ میلیارد یوان برای تبادل روبل و یوان استفاده میکردند که نقش حیاتی در تأمین نقدینگی ارزی ایفا میکرد.
نتیجه این سیاست پیشگیرانه، جهش خیرهکننده سهم یوان در معاملات بورس مسکو بود: از ۳ درصد در سال ۲۰۲۲ به ۵۴ درصد در می ۲۰۲۴ و پس از تحریم خود بورس مسکو توسط غرب، این سهم به رقم باورنکردنی ۹۹.۸ درصد رسید. این آمار نشان میدهد که اراده سیاسی برای حذف تدریجی دلار از مبادلات، با ایجاد زیرساختهای موازی، به نتیجه عملیاتی رسیده است.
از بانک VTB تا بانکهای روستایی؛ فرار به سمت حاشیه
بانک VTB روسیه با داشتن شعبه در شانگهای، به عنوان مرکز اصلی تبادلات مالی عمل میکرد. اما پس از تحریم این شعبه در ژوئن ۲۰۲۴، بانکهای بزرگ چینی از پردازش پیامهای آن خودداری کردند. پاسخ روسیه هوشمندانه بود: تسویهها به بانکهای محلی و روستایی چین، به ویژه در استانهای مرزی با روسیه مانند هیلونگجیانگ و سینکیانگ، منتقل شد. این بانکهای کوچک که زیر رادار تحریمهای ثانویه قرار دارند، نقش مجرای اصلی جریان پول را بر عهده گرفتند.
نوآوری مالی؛ استیبلکوین A7A5 و روشهای تهاتری
جالبترین بخش این گزارش، ظهور ابزارهای مالی نوین است. شرکت مالی A7 با ایجاد استیبلکوین A7A5، در شش ماه اول فعالیت خود حدود ۱۰۰ میلیارد دلار تراکنش فرامرزی (عمدتاً با چین) انجام داده است. این ارز دیجیتال با پشتوانه روبل و یوان، امکان تسویه سریع و کمهزینه را بدون نیاز به سیستمهای بانکی سنتی فراهم کرده است.
سایر روشهای به کار گرفته شده عبارتند از:
طلا: خرید طلا در روسیه و فروش آن در مراکز مالی مانند هنگکنگ برای تبدیل به ارزهای قابل مبادله
تجارت تهاتری: تبادل کالا به کالا بدون عبور پول، به ویژه در حوزه نفت در برابر کالاهای صنعتی چین
سامانه China Track: شبکهای از واسطهها در کشورهای دوست که پیامهای مالی را فیلتر و هدایت میکنند
کریدورهای شمال-جنوب؛ نقش حیاتی کشورهای ثالث
یکی از مهمترین اهرمهای روسیه، استفاده از کشورهای ثالث است که هم با روسیه و هم با چین تجارت بالایی دارند و تحت تحریمهای غرب نیستند: قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان، ارمنستان و تا حدودی بلاروس. این کشورها به عنوان «حفرههای تحریمی» عمل میکنند و وجوه از مسیر آنها بدون شناسایی به مقصد میرسد. روش کار به این صورت است که یک شرکت روسی پول را به حساب کارگزاری در قزاقستان واریز میکند و همان کارگزار، معادل آن را به یوان در حساب چینی طرف مقابل میریزد.
جمعبندی؛ تحریم ناکام، هزینهافزایی پیروز
تحلیل نهایی اندیشکده اقتصاد مقاومتی حاکی از آن است که تحریمهای مالی غرب نتوانستهاند مانع کامل همکاری مالی روسیه و چین شوند؛ آنها فقط هزینه مبادله را افزایش دادهاند. روسیه با ترکیبی از دیپلماسی بانکی، مهندسی مالی و روشهای تجاری خلاقانه، زیستبوم مالی جدیدی در جهان چندقطبی ایجاد کرده است. مهمترین درس برای اقتصادهای مقاومتی این است که هیچ تحریمی غیرقابل دور زدن نیست، مشروط بر آنکه اراده سیاسی، زیرساختهای بومی و خلاقیت مالی در کنار هم قرار گیرند.
