از روستای دلوار تا صحنهی مبارزه
رئیسعلی دلواری در سال ۱۲۶۱ خورشیدی (۱۸۸۲ میلادی) در روستای دلوار از توابع تنگستانِ بوشهر دیده به جهان گشود. پدرش، زائر محمد، کدخدای دلوار بود و در میان مردم از احترام ویژهای برخوردار بود. او در خانوادهای متدین و بانفوذ پرورش یافت و از کودکی با قرآن، فرهنگ دینی، اسبسواری، تیراندازی و فنون رزم آشنا شد. روحیهی شجاعت و مسئولیتپذیری، در وجود او ریشه دوانید. گرچه سواد و معلومات کافی نداشت، اما پاکی سرشت و صفات حمیدهاش زبانزد اطرافیان بود.
جوانی رئیسعلی همزمان با گسترش نفوذ قدرتهای استعماری، بهویژه بریتانیا، در خلیجفارس بود؛ شرایطی که مسیر زندگی او را به سوی مبارزه با استعمار سوق داد.
مشروطهخواه و ستیز با استبداد
با آغاز نهضت مشروطه، رئیسعلی دلواری در کنار روحانیان و آزادیخواهان جنوب ایران قرار گرفت و از پیشگامان مبارزه با استبداد محمدعلیشاه شد. او که از طرفداران مشروطه بود، پس از به توپ بستن مجلس توسط محمدعلیشاه قاجار، به همراه سید مرتضی مجتهد اهرمی (رهبر روحانی این نهضت در بوشهر)، دست به قیام زد و بوشهر را از عناصر مستبد وابسته به دربار پاک کرد و اداره گمرک و دیگر ادارات را به دست گرفت.
این اقدام، که اداره گمرک را در اختیار داشت، برای انگلیسیها گران آمد؛ چراکه این اقدام، سلطهی آنان بر حیات اقتصادی و سیاسی جنوب ایران را به چالش میکشید.
نبرد با امپراتوری بریتانیا در دل جنگ جهانی
با شروع جنگ جهانی اول و اشغال بوشهر توسط نیروهای انگلیسی، مبارزهی رئیسعلی وارد مرحلهای تازه شد. علمای بوشهر، فتوای جهاد علیه نیروهای انگلیسی صادر کردند. رئیسعلی که این اشغال را تعرضی آشکار به استقلال ایران میدانست، با سازماندهی دلیران تنگستان، نبردی نابرابر اما افتخارآمیز را علیه نیروهای مجهز بریتانیا آغاز کرد.
او با بهرهگیری از شناخت کامل جغرافیای منطقه و تاکتیکهای جنگ چریکی، ضربات سنگینی بر نیروهای اشغالگر وارد ساخت. در یکی از نبردهای سرنوشتساز، رئیسعلی همراه با یارانش، نیروهای متجاوز انگلیسی را که قریب به پنج هزار نفر بودند، تار و مار کرد. مقاومت او بهقدری مؤثر بود که فرماندهان انگلیسی بارها در گزارشهای خود از دشواری مقابله با او و یارانش سخن گفتند. این مبارزات نشان داد که اراده و ایمان یک ملت میتواند در برابر قدرتهای بزرگ استعماری نیز ایستادگی کند. قیام مردم تنگستان، روی هم رفته هفت سال به طول انجامید.
شهادت در اوج نبرد
در روز ۱۲ شهریور ۱۲۹۴ خورشیدی (۱۹۱۵ میلادی)，رئیسعلی دلواری در جریان نبرد با نیروهای انگلیسی، بر اثر اصابت گلوله به شهادت رسید. بنا بر وصیتش، پیکر مطهر او بعدها به وادیالسلام نجف اشرف منتقل و در آنجا به خاک سپرده شد.
جمعبندی: میراثی که هرگز رنگ نباخت
شهادت رئیسعلی دلواری، اگرچه پایان زندگی این سردار بزرگ بود، اما آغاز ماندگاری نامش در تاریخ مقاومت ملت ایران شد. رهبر معظم انقلاب اسلامی، ایشان را نمادی از غیرت و مقاومت دانستهاند که امروز نیز میتواند الهامبخش باشد.
قیام رئیسعلی دلواری ثابت کرد که دفاع از میهن و ایستادگی در برابر سلطه بیگانگان، ریشهای عمیق در فرهنگ و تاریخ ایران دارد. او در شرایطی که دولت مرکزی از کارآیی لازم برخوردار نبود، با تکیه بر ایمان، حمایت مردم و روحیهی آزادیخواهی، پرچم دفاع از استقلال کشور را برافراشت و نشان داد که عزت و استقلال، ارزشی فراتر از منافع شخصی و قدرتهای استعماری است. یاد و راه او، همچنان الهامبخش نسلهایی است که آزادی، عزت و استقلال کشور را بزرگترین سرمایهی یک ملت میدانند.
