نگاه فقهای برجسته شیعه به عصر غیبت و وظایف منتظران

ششم آذر ۱۳۹۴، منطقه حلب سوریه. درگیری با نیروهای تکفیری داعش به اوج خود رسیده بود. عبدالرشید رشوند، فرمانده گردان امام حسین(ع) شهرستان کرج، که سال‌ها پیش در دفاع مقدس حضور یافته و پس از آن، کلیه خود را به یکی از بستگان بیمار بخشیده بود، این بار در دفاع از حرم حضرت زینب(س)، به فیض شهادت نائل آمد. او که سه آرزوی بزرگ داشت—تحصیل تا مقطع کارشناسی ارشد، اهدای عضو و شهادت در راه خدا—به هر سه رسید. شهادت او در حالی رقم خورد که همواره از خانواده خود پنهان می‌کرد فرمانده است و می‌گفت: «به کار نظافت جارو و تمیز کردن پادگان مشغول هستم». این، روایتِ سردار گمنامی است که از کوه‌های الموت تا خاکریزهای حلب، مسیر عشق را پیمود.

اعتقاد به حضرت ولی‌عصر (عج) در مکتب تشیع، تنها یک باور درباره آینده نیست؛ بلکه بخشی از هویت اعتقادی شیعه و پیوندی عمیق میان توحید، نبوت، امامت و عدالت است. مراجع تقلید شیعه در دوره معاصر، در سخنان و آثار خود، همواره بر اهمیت معرفت امام زمان (عج)، انتظار فرج، دعا برای تعجیل ظهور و مسئولیت مؤمنان در دوران غیبت تأکید کرده‌اند. آنچه در این میان به‌عنوان محور مشترک در بیانات آنان دیده می‌شود، پرهیز از تعیین وقت برای ظهور و تأکید بر آمادگی و مسئولیت‌پذیری در عصر غیبت است.

«ظهور» در باور شیعه، طلوع خورشید عدالت در افق جهانی است؛ اما «انتظار»، هرگز به معنای نشستن در تاریکی و چشم‌دوزی به افق نیست. فرهنگ مهدویت، انسان را به «مقاومت» فرا می‌خواند؛ مقاومتی که در آن، تسلیم‌ناپذیری در برابر ظلم و سلطه، نه یک شعار، که «مسئولیتِ امروز» برای ساختن جهانی است که عدالت در آن، بر ظلم پیروز خواهد شد. از این منظر، مقاومت را می‌توان گامی در مسیر آمادگی برای عدالت مهدوی دانست؛ نه به این معنا که مقاومت، زمان ظهور را تعیین می‌کند، بلکه به این معنا که جامعه‌ای که در برابر ظلم تسلیم نمی‌شود، به آرمان جامعه مهدوی نزدیک‌تر می‌شود. این گزارش، نگاهی است به این پیوند راهبردی و ابعاد گوناگون آن.

در روزهایی که دشمن با تمام توان بر روی شکاف‌افکنی سرمایه‌گذاری کرده و فضای مجازی از شایعه و گمانه‌زنی لبریز است، بازخوانی معیارهای وحدت از منظر دو رهبر انقلاب، یک ضرورت حیاتی است. قائد شهید در آخرین پیام‌های خود و رهبر عالی‌قدر در بیانات اخیر، با ترسیم دقیق مرزهای «ما» و «آنها»، خط‌کش‌های همبستگی ملی را در دو سطح «ایجابی» و «سلبی» ترسیم کرده‌اند. برای واکاوی جامعه‌شناختی این معیارها و نسبت آن با شرایط امروز، با دکتر سید علی میرمحمدی، تحلیلگر مسائل اجتماعی، به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

فرهنگ مهدویت، افق آینده بشریت را افقی سرشار از عدالت، معنویت و کرامت انسانی ترسیم می‌کند؛ آینده‌ای که در آن ظلم و تبعیض جای خود را به حاکمیت حق می‌دهد و انسان از بند نظام‌های سلطه‌گر رهایی می‌یابد. در باور شیعه، ظهور حضرت ولی‌عصر(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) نقطه اوج این تحول تاریخی است. اما انتظار این آینده روشن، به معنای بی‌تفاوتی در برابر ظلم امروز نیست. منتظر واقعی، برای عدالت آماده می‌شود و در حد توان خود در برابر ظلم و سلطه می‌ایستد. از این منظر، مقاومت در برابر استکبار را می‌توان یکی از جلوه‌های انتظار فعال دانست.

در حالی که نظام مالی جهانی هنوز به پیام‌رسان سنتی سوئیفت متکی است، پلتفرم‌های تسویه فرامرزی مبتنی بر فناوری دفترکل توزیع‌شده در حال تبدیل شدن از پروژه‌های آزمایشی به زیرساخت‌های واقعی هستند. پروژه «ام‌بریج» به عنوان نخستین پل چندارزی بانک‌های مرکزی، همراه با سازوکارهای نوین بریکس و رشد استیبل‌کوین‌های دلاری، معماری مالی جهان را به سمت چندقطبی شدن سوق می‌دهد. در این گفت‌وگو، احمد شناس، معاون امور پولی و بانکی بین‌الملل قرارگاه، از زاویه ژئواکونومیک و بانکی به تحلیل این تحول پرداخته است.

کمتر از پنج ماه از آغاز جنگ در غرب آسیا می‌گذرد و بازار جهانی نفت با یکی از شدیدترین شوک‌های عرضه در تاریخ خود دست‌وپنجه نرم می‌کند. اختلال همزمان در دو آبراه راهبردی تنگه هرمز و باب‌المندب، حدود یک‌چهارم عرضه نفت خام جهان را تحت تأثیر قرار داده و صادرات ترکیبی خلیج‌فارس و سواحل غربی عربستان را به کمتر از یک‌سوم دوران پیش از جنگ کاهش داده است. نهادهای معتبر جهانی از جمله آژانس بین‌المللی انرژی، اوپک و بانک‌های بزرگ سرمایه‌گذاری، پیش‌بینی‌های خود را به‌طور مکرر اصلاح کرده‌اند. برای بررسی ابعاد فنی و راهبردی این بحران، با سید علی میرمحمدی، مدیرعامل پایانه سیمان اروند و معاون سابق اقتصادی و برنامه‌ریزی شرکت توسعه صنعت سیمان کشور، به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

در میان انبوه سخنرانی‌ها و بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی، «عدالت‌خواهی» یکی از محورهای پربسامد و راهبردی است که همواره به عنوان «هدف اولیه تشکیل نظام اسلامی» و «آرمان اساسی انقلاب» معرفی شده است. از اقتصاد تا قضاوت، از قانون‌گذاری تا اجرا، عدالت در منظومه فکری ایشان، نه یک شعار، که «مبنای عمل» و «ضابطه سنجش» کارگزاران نظام بوده است. در شرایطی که امروز برخی از عدالت به عنوان یک «واقعیت دست‌یافتنی» و برخی به عنوان یک «آرمان دست‌نیافتنی» یاد می‌کنند، بازخوانی بیانات رهبر شهید در این باره، چراغ راهی است برای سیاست‌گذاران و افکار عمومی. این گزارش، مروری است بر پنج جمله کلیدی از بیانات ایشان درباره عدالت‌خواهی و نگاهی تحلیلی بر ابعاد آن.

در رصد اقتصادی امروز، «عقب‌نشینی نفتکش آمریکایی از تنگه هرمز، فرار نفتکش‌ها از بندر ینبع عربستان، آتش‌سوزی در پالایشگاه آرامکو، افزایش ۱.۵ برابری درآمد نفتی ایران، سفر نخست‌وزیر عراق به تهران و امضای اسناد همکاری راهبردی، بهره‌برداری از نیروگاه زمین‌گرمایی و واحد بخار نیروگاه فردوسی، و تثبیت ۵۳۴ هزار شغل با سامانه کات» به محور اصلی روایت‌های اقتصادی، انرژی و دیپلماتیک تبدیل شده است.

جنگ رمضان نشان داد که برخلاف تمام پیش‌بینی‌های دشمن، جامعه ایران در مواجهه با بحران دچار فروپاشی نشد؛ بلکه شبکه‌های مردمی و سرمایه اجتماعی در سطح محله‌ها فعال شدند و بخشی از بار مدیریت بحران را بر دوش گرفتند. امروز، درس اصلی این تجربه، ضرورت بازتعریف بازسازی پساجنگ است؛ بازسازی‌ای که با اشتغال محلی، اقتصاد محله‌محور و نهادهای مشارکتی پیوند بخورد و در آن، دولت از مجری انحصاری به تسهیل‌گر و تنظیم‌گر مشارکت مردمی تبدیل شود؛ رویکردی که تاب‌آوری اقتصادی و کیفیت حکمرانی را در دوران پساجنگ تقویت خواهد کرد.

ششم آذر ۱۳۹۴، منطقه حلب سوریه. درگیری با نیروهای تکفیری داعش به اوج خود رسیده بود. عبدالرشید رشوند، فرمانده گردان امام حسین(ع) شهرستان کرج، که سال‌ها پیش در دفاع مقدس حضور یافته و پس از آن، کلیه خود را به یکی از بستگان بیمار بخشیده بود، این بار در دفاع از حرم حضرت زینب(س)، به فیض شهادت نائل آمد. او که سه آرزوی بزرگ داشت—تحصیل تا مقطع کارشناسی ارشد، اهدای عضو و شهادت در راه خدا—به هر سه رسید. شهادت او در حالی رقم خورد که همواره از خانواده خود پنهان می‌کرد فرمانده است و می‌گفت: «به کار نظافت جارو و تمیز کردن پادگان مشغول هستم». این، روایتِ سردار گمنامی است که از کوه‌های الموت تا خاکریزهای حلب، مسیر عشق را پیمود.

اعتقاد به حضرت ولی‌عصر (عج) در مکتب تشیع، تنها یک باور درباره آینده نیست؛ بلکه بخشی از هویت اعتقادی شیعه و پیوندی عمیق میان توحید، نبوت، امامت و عدالت است. مراجع تقلید شیعه در دوره معاصر، در سخنان و آثار خود، همواره بر اهمیت معرفت امام زمان (عج)، انتظار فرج، دعا برای تعجیل ظهور و مسئولیت مؤمنان در دوران غیبت تأکید کرده‌اند. آنچه در این میان به‌عنوان محور مشترک در بیانات آنان دیده می‌شود، پرهیز از تعیین وقت برای ظهور و تأکید بر آمادگی و مسئولیت‌پذیری در عصر غیبت است.

«ظهور» در باور شیعه، طلوع خورشید عدالت در افق جهانی است؛ اما «انتظار»، هرگز به معنای نشستن در تاریکی و چشم‌دوزی به افق نیست. فرهنگ مهدویت، انسان را به «مقاومت» فرا می‌خواند؛ مقاومتی که در آن، تسلیم‌ناپذیری در برابر ظلم و سلطه، نه یک شعار، که «مسئولیتِ امروز» برای ساختن جهانی است که عدالت در آن، بر ظلم پیروز خواهد شد. از این منظر، مقاومت را می‌توان گامی در مسیر آمادگی برای عدالت مهدوی دانست؛ نه به این معنا که مقاومت، زمان ظهور را تعیین می‌کند، بلکه به این معنا که جامعه‌ای که در برابر ظلم تسلیم نمی‌شود، به آرمان جامعه مهدوی نزدیک‌تر می‌شود. این گزارش، نگاهی است به این پیوند راهبردی و ابعاد گوناگون آن.

در روزهایی که دشمن با تمام توان بر روی شکاف‌افکنی سرمایه‌گذاری کرده و فضای مجازی از شایعه و گمانه‌زنی لبریز است، بازخوانی معیارهای وحدت از منظر دو رهبر انقلاب، یک ضرورت حیاتی است. قائد شهید در آخرین پیام‌های خود و رهبر عالی‌قدر در بیانات اخیر، با ترسیم دقیق مرزهای «ما» و «آنها»، خط‌کش‌های همبستگی ملی را در دو سطح «ایجابی» و «سلبی» ترسیم کرده‌اند. برای واکاوی جامعه‌شناختی این معیارها و نسبت آن با شرایط امروز، با دکتر سید علی میرمحمدی، تحلیلگر مسائل اجتماعی، به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

فرهنگ مهدویت، افق آینده بشریت را افقی سرشار از عدالت، معنویت و کرامت انسانی ترسیم می‌کند؛ آینده‌ای که در آن ظلم و تبعیض جای خود را به حاکمیت حق می‌دهد و انسان از بند نظام‌های سلطه‌گر رهایی می‌یابد. در باور شیعه، ظهور حضرت ولی‌عصر(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) نقطه اوج این تحول تاریخی است. اما انتظار این آینده روشن، به معنای بی‌تفاوتی در برابر ظلم امروز نیست. منتظر واقعی، برای عدالت آماده می‌شود و در حد توان خود در برابر ظلم و سلطه می‌ایستد. از این منظر، مقاومت در برابر استکبار را می‌توان یکی از جلوه‌های انتظار فعال دانست.

در نخستین گام از رقابت‌های جام‌جهانی ۲۰۲۶، تیم ملی فوتبال ایران در لس‌آنجلس آمریکا به مصاف نیوزیلند رفت و در دیداری حماسی، دو بار از پسِ گل زد و به تساوی ۲-۲ دست یافت. نمایشی از غیرت، وحدت و روحیه جهادی که بار دیگر ثابت کرد ملت ایران در سخت‌ترین شرایط هم هرگز تسلیم نمی‌شود.

در حالی که آمریکا میزبان جام جهانی با کارشکنی در صدور ویزا و بلوکه کردن درآمد بلیط‌ها، تلاش کرد حضور ایران را کمرنگ نشان دهد، یک گزارش راهبردی از ۶ سکوی داخلی و خارجی نشان می‌دهد: روایت «ایران مقتدر و صلح‌جو» با شعار «میناب ۱۶۸» و حمایت مردم مکزیک، بر پروژه تحریم روانی و مشروعیت‌زدایی دشمن غلبه کرد.

در رصد روزانه فضای مجازی، «شکاف عمیق روایت‌ها میان سکوهای داخلی و خارجی پیرامون حضور ایران در جام جهانی ۲۰۲۶» به محور اصلی تبدیل شده است. در سمت داخلی، محوریت با کارشکنی‌های سیاسی آمریکا در صدور ویزا، نمایش اقتدار ملی با نمادهای فرهنگی (تخت جمشید، دماوند، یادمان شهدای میناب)، تدابیر امنیتی بی‌سابقه مکزیک و حمایت رئیس فیفا است. در سمت خارجی، رد مشروعیت تیم ملی به عنوان «تیم رژیم»، بهره‌برداری از جام جهانی برای یادآوری کشته‌های اغتشاشات، تحلیل‌های ژئوپلیتیک درباره آتش‌بس موقت و انتشار شایعات تحقیرآمیز (ویزای ساعتی، بازداشت ایمن حسین عراقی) قرار دارد.

در رصد راهبردی محتوای جام جهانی 2026 در شش سکو در تاریخ 22 خردادماه، شکاف عمیقی میان روایت داخلی و خارجی دیده می‌شود؛ از یک سو پوشش گسترده پیروزی مقتدرانه مکزیک، امنیت بی‌سابقه کمپ ایران با ۳۰۰ نیروی گارد ملی، و پخش زنده از شبکه سه، و از سوی دیگر تلاش جریان معاند برای القای دوگانگی ملی با شایعات ممنوعیت پرچم شیر و خورشید و حذف سردار آزمون.

مسابقه ماراتن کیش تنها یک رخداد ورزشی نبود؛ این رویداد در سایه تحولات سال‌های اخیر و افزایش حساسیت‌ها نسبت به موضوعات فرهنگی و اجتماعی، به بستری برای شکل‌گیری روایت‌های متفاوت، قرائت‌های گاه متعارض و تحلیل‌های چندلایه تبدیل شد و صفحات رسانه‌ها را به میدان بازنمایی این اختلاف نگرش‌ها بدل کرد.