«حکمرانی زمینه‌ساز»حرکت به سمت تمدن اسلامی

آیت‌الله سیدهاشم حسینی بوشهری، رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و نایب‌رئیس مجلس خبرگان رهبری، در آیین افتتاحیه سلسله‌نشست‌های «حکمرانی زمینه‌ساز» و نخستین همایش بین‌المللی «مکتب امام مجاهد شهید» که در مسجد مقدس جمکران برگزار شد، با قدردانی از مجموعه‌های مشارکت‌کننده در برگزاری این برنامه اظهار کرد: از همه عزیزانی که در برگزاری این نشست‌ها همکاری کرده‌اند، به‌ویژه تولیت آستان مقدس مسجد جمکران، حجت‌الاسلام والمسلمین اجاق‌نژاد، که با تلاش فراوان و خستگی‌ناپذیر در این مسیر فعالیت کرده‌اند، تشکر و قدردانی می‌کنم.

وی از ایده‌ها و تلاش‌های حجت‌الاسلام والمسلمین اجاق‌نژاد در شکل‌گیری این سلسله‌نشست‌ها تقدیر کرد و افزود: امیدواریم این جلسات ادامه پیدا کند تا روزی که حضرت ولی‌عصر(عج) خود عهده‌دار چنین جلساتی باشند.

رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به آیات «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ» و «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَیٰ وَدِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ» اظهار کرد: این آیات، بشارتی درباره آینده روشن مؤمنان و غلبه دین حق است.

نایب‌رئیس مجلس خبرگان رهبری موضوع این نشست را «حکمرانی زمینه‌ساز در اندیشه‌های رهبر شهید، حضرت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای» عنوان کرد و افزود: این بحث را از منظر اندیشه‌های رهبری دنبال می‌کنیم؛ اندیشه‌هایی که طی دهه‌های گذشته در عرصه‌های مختلف حکمرانی، سیاست، فرهنگ، اقتصاد، جامعه و تمدن اسلامی مطرح شده است.

وی با گرامیداشت یاد امام خمینی(ره)، شهدا و همه شخصیت‌هایی که در تربیت و تعالی جامعه اسلامی نقش داشته‌اند، بر ضرورت شناخت مسیر طی‌شده و ترسیم افق آینده تأکید کرد.

از حکمرانی خوب تا حکمرانی زمینه‌ساز

آیت‌الله حسینی بوشهری با بیان اینکه مفهوم حکمرانی در سال‌های اخیر بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است، گفت: در ادبیات سیاسی و اجتماعی معاصر، ابتدا از «حکمرانی خوب» سخن گفته شد و سپس مفاهیمی مانند حکمرانی سالم و حکمرانی اسلامی مطرح شد.

وی افزود: حکمرانی زمینه‌ساز، در چارچوب حکمرانی اسلامی معنا پیدا می‌کند؛ یعنی حکمرانی‌ای که علاوه بر اداره جامعه بر اساس مبانی اسلامی، به فراهم کردن زمینه‌های تحقق آرمان‌های اسلامی و در نهایت ظهور حضرت ولی‌عصر(عج) توجه دارد.

رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به الگوهای حکمرانی در جهان غرب اظهار کرد: الگوهایی که در غرب برای حکمرانی طراحی شده‌اند، برآمده از فرهنگ، ارزش‌ها و تجربه تاریخی همان جوامع هستند و نمی‌توان آنها را بدون توجه به تفاوت‌های فرهنگی و اعتقادی، عیناً در جامعه اسلامی به کار گرفت.

وی ادامه داد: جمهوری اسلامی ایران بر پایه مبانی اسلامی و فرهنگ ایرانی شکل گرفته است و بنابراین الگوی حکمرانی آن باید متناسب با همین مبانی طراحی و اجرا شود.

آیت‌الله حسینی بوشهری تصریح کرد: حکمرانی اسلامی تنها به ساختارهای سیاسی محدود نمی‌شود، بلکه نحوه مواجهه با مسائل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، علمی، فناوری، رسانه‌ای و بین‌المللی را نیز دربرمی‌گیرد.

انقلاب اسلامی؛ فراتر از یک تحول سیاسی

وی با بیان اینکه انقلاب اسلامی صرفاً یک انقلاب سیاسی نبود، گفت: انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ یک نقطه عطف تاریخی بود که تلاش کرد الگوی متفاوتی از انسان، جامعه، سیاست، قدرت، فرهنگ و آینده بر پایه اسلام، توحید، عدالت، معنویت و استقلال ارائه کند.

رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم افزود: تقابل میان این الگو و الگوی تمدنی غرب، تنها در عرصه سیاست خلاصه نمی‌شود، بلکه در حوزه‌های فرهنگ، معرفت، اقتصاد، فناوری، رسانه، سبک زندگی، روابط بین‌الملل و حتی عرصه نظامی نیز خود را نشان داده است.

وی سپس این پرسش را مطرح کرد که آیا انقلاب اسلامی می‌تواند از مرحله حفظ موجودیت و مقاومت عبور کند و به مرحله ساخت یک نظم تمدنی برسد؟

آینده‌پژوهی؛ شناخت آینده‌های ممکن و آینده مطلوب

آیت‌الله حسینی بوشهری با اشاره به اهمیت آینده‌پژوهی اظهار کرد: آینده‌پژوهی صرفاً پیش‌بینی آینده نیست، بلکه باید بررسی کنیم چه آینده‌هایی امکان تحقق دارند، کدام آینده‌ها اهمیت بیشتری دارند و چه آینده‌ای می‌تواند مطلوب باشد.

وی افزود: در حوزه حکمرانی نیز باید بدانیم تصمیم‌ها و سیاست‌های امروز ما، جامعه را به کدام سمت هدایت می‌کنند و چه آینده‌ای را شکل می‌دهند.

سه سناریو درباره آینده انقلاب اسلامی

رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم سه وضعیت را به عنوان آینده‌های قابل تصور برای انقلاب اسلامی مطرح کرد و گفت: در یک حالت، نظام مسلط غربی می‌تواند سیطره خود را بازتولید کند و انقلاب اسلامی با وجود حفظ ساختار سیاسی خود، نتواند اهداف تمدنی‌اش را محقق کند.

وی افزود: در حالت دوم، میان تمدن غرب و انقلاب اسلامی نوعی توازن و همزیستی پایدار شکل می‌گیرد؛ به گونه‌ای که هیچ‌یک نتواند دیگری را در خود هضم کند، اما انقلاب اسلامی نیز به جایگاه تمدنی مورد نظر خود دست نیابد.

آیت‌الله حسینی بوشهری ادامه داد: در حالت سوم، انقلاب اسلامی از مرحله مقاومت و حفظ موجودیت عبور می‌کند، ظرفیت‌های خود را فعال می‌سازد و به سمت شکل‌دهی تمدن اسلامی حرکت می‌کند.

پنج مرحله حرکت انقلاب اسلامی

وی با اشاره به مراحل پنج‌گانه‌ای که در اندیشه رهبر انقلاب برای حرکت انقلاب اسلامی مطرح شده است، گفت: این مراحل عبارت‌اند از «انقلاب اسلامی، نظام اسلامی، دولت اسلامی، جامعه اسلامی و تمدن اسلامی».

رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم افزود: انقلاب اسلامی و نظام اسلامی شکل گرفته‌اند، اما در مراحل دولت اسلامی، جامعه اسلامی و تمدن اسلامی همچنان نیازمند تلاش و کار جدی هستیم.

وی تأکید کرد: برای رسیدن به این مراحل باید مباحث علمی و فکری در حوزه حکمرانی ادامه پیدا کند و نشست‌هایی از این دست توسعه یابد.

حکمرانی؛ مداخله آگاهانه در ساخت آینده

آیت‌الله حسینی بوشهری با تعریف حکمرانی به عنوان «مداخله آگاهانه در ساخت آینده» اظهار کرد: هر تصمیم، سیاست، نهادسازی، فعالیت علمی، تربیت دینی، عملکرد مدیریتی و سیاست اقتصادی می‌تواند جامعه را به یکی از آینده‌های ممکن نزدیک کند.

وی افزود: بنابراین حکمرانی فقط اداره امور روزمره نیست، بلکه تصمیم‌گیری درباره مسیری است که جامعه در آینده طی خواهد کرد.

افق نهایی؛ جامعه‌ای مبتنی بر عدالت و توحید

رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به نگاه شیعه به آینده تاریخ اظهار کرد: در اندیشه شیعی، افق نهایی تاریخ، تحقق جامعه‌ای است که عدالت، توحید، کرامت انسان، عقلانیت و بندگی خداوند در آن به شکل گسترده تحقق پیدا کند.

وی افزود: ظهور حضرت ولی‌عصر(عج) در این نگاه، نقطه تحقق این وعده الهی است و انقلاب اسلامی نیز باید در مسیر فراهم کردن زمینه‌های تحقق چنین جامعه‌ای حرکت کند.

انقلاب اسلامی؛ آغاز مسیر

آیت‌الله حسینی بوشهری با بیان اینکه انقلاب اسلامی پایان راه نیست، گفت: انقلاب اسلامی مرحله آغازین این حرکت بود؛ پس از آن، نظام اسلامی شکل گرفت و اکنون باید برای تحقق دولت اسلامی، جامعه اسلامی و تمدن اسلامی تلاش کرد.

وی افزود: رسیدن به این مراحل نیازمند استمرار حرکت، اصلاح ساختارها، تربیت نیروهای انسانی، پیشرفت علمی، تقویت اقتصاد، ارتقای فرهنگ و افزایش توانمندی‌های کشور است.

دولت اسلامی؛ فراتر از قوه مجریه

رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با تأکید بر اینکه دولت اسلامی را نباید صرفاً به قوه مجریه یا هیئت وزیران محدود کرد، اظهار کرد: دولت اسلامی به معنای مجموعه کارگزاران، نهادها و ساختارهای حکمرانی است که باید رفتار، تصمیم‌گیری، سیاست‌گذاری و عملکرد آنها با معیارهای اسلامی هماهنگ شود.

وی تصریح کرد: با وجود تلاش‌های صورت‌گرفته، دولت اسلامی به معنای حقیقی هنوز به‌طور کامل محقق نشده است.

آیت‌الله حسینی بوشهری با اشاره به حساسیت رهبر انقلاب نسبت به این مسئله گفت: ایشان همواره مانند دیده‌بانی بیدار، مسائل کشور و جهان را رصد می‌کردند و بر ضرورت حرکت به سمت دولت اسلامی تأکید داشتند.

وی افزود: باید بررسی کنیم که عملکرد مسئولان و نهادهای موجود تا چه اندازه با معیارهای دولت اسلامی فاصله دارد و برای کاهش این فاصله چه اقداماتی باید انجام شود.

جامعه اسلامی و تمدن اسلامی چه ویژگی‌هایی دارند؟

رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم درباره مرحله جامعه اسلامی گفت: در جامعه اسلامی، اسلام تنها در ساختار سیاسی حضور ندارد، بلکه باید در فرهنگ، روابط اجتماعی، خانواده، اقتصاد، آموزش، اخلاق و سبک زندگی مردم جریان داشته باشد.

وی درباره تمدن اسلامی نیز اظهار کرد: تمدن اسلامی زمانی شکل می‌گیرد که علم، فرهنگ، اقتصاد، سیاست، فناوری، هنر، معماری، خانواده، آموزش و روابط بین‌الملل در یک منظومه منسجم اسلامی قرار گیرند.

وظیفه حوزه و روحانیت در مسیر تحقق دولت اسلامی

آیت‌الله حسینی بوشهری خطاب به حوزویان گفت: روحانیت، چه بانوان و چه آقایان، باید برای اصلاح و تقویت این مسیر تلاش کند.

وی افزود: ممکن است نسل فعلی همه مراحل این مسیر را مشاهده نکند، اما وظیفه ما این است که زمینه را برای نسل‌های آینده فراهم کنیم تا این حرکت ادامه پیدا کند و به هدف نهایی برسد.

رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به مفهوم دولت اسلامی در بیانات رهبر انقلاب اظهار کرد: اسلامی بودن دولت فقط به عنوان و ساختار آن مربوط نیست؛ بلکه رفتار فردی مسئولان، نحوه تعامل آنان با مردم، رفتار میان خود مسئولان، نوع مواجهه با نظام‌های بین‌المللی و نحوه تعامل با نظام سلطه نیز باید با معیارهای اسلامی سنجیده شود.

گسترش زبان فارسی و تقویت هویت علمی و فرهنگی

استاد دروس خارج حوزه علمیه قم با اشاره به اهمیت زبان فارسی در منظومه فرهنگی انقلاب اسلامی گفت: یکی از نکاتی که رهبر انقلاب بر آن تأکید داشته‌اند، گسترش زبان فارسی است تا دیگران برای شناخت دستاوردهای علمی، فرهنگی و فکری ایران اسلامی، با این زبان آشنا شوند.

شاخص‌های حکمرانی اسلامی

آیت‌الله حسینی بوشهری در ادامه به شاخص‌های حکمرانی مطلوب اسلامی اشاره کرد و گفت: سلامت اعتقادی، به معنای باور عمیق به خداوند، سلامت اخلاقی و سلامت عملکردی مسئولان از جمله شاخص‌های اساسی است.

وی افزود: حکومت مبتنی بر ولایت، عدالت‌محوری، مردم‌سالاری دینی، توجه همزمان به تعالی معنوی و رفاه مادی، اقتدار درون‌زا و برخورداری نهادها و ساختارهای حکومتی از کارایی و اثربخشی نیز از دیگر شاخص‌هاست.

رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به تأکید رهبر انقلاب بر مفهوم ولایت اظهار کرد: ولایت صرفاً یک عنوان سیاسی نیست، بلکه به معنای پیوند و ارتباط است و اگر این پیوند آسیب ببیند، انسجام جامعه نیز دچار آسیب خواهد شد.

زمینه‌سازی ظهور؛ ساختن و برداشتن موانع

نایب‌رئیس مجلس خبرگان رهبری تصریح کرد: زمینه‌سازی برای ظهور دو بُعد دارد؛ یک بُعد، ساختن و ایجاد کردن و بُعد دیگر، برداشتن موانع است.

وی در تشریح بُعد ایجابی زمینه‌سازی اظهار کرد: باید انسان‌سازی کنیم، علم تولید کنیم، نهادهای کارآمد بسازیم، قدرت ایجاد کنیم، اقتصاد را تقویت کنیم، جامعه را منسجم کنیم، فرهنگ را ارتقا دهیم، فناوری را توسعه بخشیم و در نهایت به سمت ساخت تمدن اسلامی حرکت کنیم.

آیت‌الله حسینی بوشهری اظهار کرد: در بُعد سلبی نیز باید موانعی مانند وابستگی، سلطه بیگانگان، نفوذ، انحصار، تهدید، آسیب‌پذیری و فشارهای تحمیلی را از سر راه حرکت جامعه برداریم.

وی تأکید کرد: زمینه‌سازی برای ظهور، هم ساختن است و هم برداشتن موانع و اگر بتوانیم این مسیر را به‌درستی طی کنیم و به مرحله تمدن اسلامی برسیم، از حاشیه‌نشینی تاریخی عبور کرده و به جایگاه تمدنی دست خواهیم یافت؛ جایگاهی که می‌تواند زمینه تحقق آرمان‌های اسلامی و جامعه مهدوی را فراهم کند.

اجاق‌نژاد: ایجاد زندگی مهدوی و تربیت نیرو، دو اقدام اساسی برای زمینه‌سازی ظهور است

در ادامه این آیین، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدعلی‌اکبر اجاق‌نژاد، تولیت آستان مقدس مسجد جمکران، با خیرمقدم به حاضران اظهار کرد: حضور اهل همت و اندیشه، به‌ویژه آیت‌الله حسینی بوشهری، رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و استاد بزرگوار حوزه، در این مکان مقدس را گرامی می‌داریم و از اینکه دعوت ما را پذیرفتند و با حضور خود به این جلسه برکت بخشیدند، بسیار خرسندیم.

وی با اشاره به هدف برگزاری سلسله‌نشست‌های علمی حکمرانی زمینه‌ساز افزود: مقصود از برگزاری این جلسه و جلسات مشابه، تمهید و فراهم کردن زمینه ظهور حضرت ولی‌عصر(عج) است.

تولیت آستان مقدس مسجد جمکران تصریح کرد: برای تمهید ظهور حضرت ولی‌عصر(عج) باید دو کار اساسی دنبال شود؛ نخست باید یک زندگی مهدوی ایجاد شود و دوم، کادر و نیروهایی تربیت شوند که حضرت ولی‌عصر(عج) بتوانند با استفاده از این نیروها حاکمیت خود را تشکیل دهند.

تلاش جمکران برای آبادانی و معرفی مسجد

حجت‌الاسلام والمسلمین اجاق‌نژاد با اشاره به وظایف آستان مقدس مسجد جمکران در مسیر زمینه‌سازی ظهور اظهار کرد: ما در جمکران تلاش خودمان را در حوزه‌های مختلف از جمله آبادانی، عمران، تبلیغ و معرفی مسجد جمکران دنبال می‌کنیم.

وی افزود: بارها عرض کرده‌ام که باید کاری کنیم اگر روزی حضرت ولی‌عصر(عج) ظهور کردند و به ایران و قم تشریف آوردند، برای زیارت عمه بزرگوارشان حضرت فاطمه معصومه(س)، به مسجدی که با امر ایشان تأسیس شده است نیز تشریف بیاورند و این مکان مقدس برای مردم جهان شناخته‌شده باشد.

تولیت آستان مقدس مسجد جمکران ادامه داد: باید به جایی برسیم که اگر رسانه‌های آن روز اعلام کردند حضرت ولی‌عصر(عج) وارد جمکران شده‌اند، حتی در قاره آفریقا نیز کسی نباشد که از دوست خود بپرسد «جمکران کجاست؟»؛ بنابراین ما وظیفه داریم مسجد جمکران را به مردم جهان معرفی کنیم.

بازتاب جهانی نام مسجد جمکران

حجت‌الاسلام والمسلمین اجاق‌نژاد با اشاره به یکی از نمونه‌های بازتاب بین‌المللی مسجد جمکران گفت: در جریان شهادت مرحوم اسماعیل هنیه، هنگامی که پرچم «یالثارات الحسین(ع)» را بر فراز گنبد مسجد جمکران به اهتزاز درآوردیم و پرچم فیروزه‌ای مسجد را تغییر دادیم، در همان روز یا روز بعد، حدود ۵۸ کشور در کانال‌ها و شبکه‌های رسمی خود درباره مسجد جمکران صحبت کردند.

وی افزود: ما همه این موارد را جمع‌آوری کرده و در یک مجموعه آماده کرده‌ایم تا بازتاب این موضوع در رسانه‌های مختلف قابل مشاهده باشد.

تولیت آستان مقدس مسجد جمکران ادامه داد: حتی رژیم صهیونیستی نیز در دو شبکه خود درباره این موضوع صحبت کرد که بنده شخصاً آن مطالب را مشاهده کردم.

وی با اشاره به محتوای این گزارش‌های رسانه‌ای گفت: در آن گزارش‌ها سه نکته درباره مسجد جمکران مطرح شده بود؛ نخست اینکه مسجد جمکران به عنوان بزرگ‌ترین مسجد ایران معرفی شده بود، دوم اینکه گفته شده بود این مسجد مستقیماً زیر نظر رهبری اداره می‌شود و سوم اینکه درباره پرچمی که بر فراز گنبد مسجد به اهتزاز درآمده بود، گفته بودند این پرچم به معنای خون‌خواهی است و تا زمان گرفتن انتقام، پایین آورده نخواهد شد.

معرفی جمکران؛ بخشی از وظیفه زمینه‌سازی

حجت‌الاسلام والمسلمین اجاق‌نژاد با تأکید بر ضرورت معرفی مسجد جمکران خاطرنشان کرد: ما وظیفه داریم از نظر آبادانی، عمران و تبلیغ مسجد فعالیت کنیم و معرفی مسجد جمکران نیز بخش مهمی از این مأموریت است.

وی تصریح کرد: البته این تنها یک بخش از قضیه است؛ بخش دوم، که ارتباط مستقیم‌تری با موضوع ظهور دارد، ایجاد زندگی مهدوی و تربیت کادر و نیروهایی است که حضرت ولی‌عصر(عج) با این کادر و نیروها بتوانند حاکمیت جهانی خود را تشکیل دهند.

تولیت آستان مقدس مسجد جمکران خطاب به اندیشمندان و صاحب‌نظران حاضر در نشست گفت: این بخش از کار بر عهده شماست و شما در این زمینه زحمت می‌کشید. امیدواریم تلاش‌های علمی و فکری شما در این مسیر به نتیجه برسد.

امید به روزی که پرچم انقلاب به حضرت ولی‌عصر(عج) تقدیم شود

حجت‌الاسلام والمسلمین اجاق‌نژاد در بخش پایانی سخنان خود با ابراز امیدواری نسبت به تحقق روز ظهور حضرت ولی‌عصر(عج) اظهار کرد: امیدواریم روزی فرا برسد که حضرت تشریف بیاورند و ما نیز حضور داشته باشیم در آن جلسه‌ای که این سید بزرگوار خراسانی، حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، پرچم را به حضرت ولی‌عصر(عج) تقدیم می‌کند.

وی افزود: دست‌کم امیدواریم ما نیز در آن جلسه حضور داشته باشیم و مورد پذیرش حضرت قرار بگیریم.

تولیت آستان مقدس مسجد جمکران در پایان گفت: امیدواریم خداوند متعال آن روز را برساند و ما توفیق دیدن آن روز و حضور در آن را پیدا کنیم.