در روزها و هفتههای اخیر، صحنه خیابانهای ایران به یکی از مهمترین میدانهای تعیینکننده در نبرد ارادهها تبدیل شده است؛ جایی که برخلاف برآوردهای اتاقهای فکر خارجی، نه آشوبی فراگیر شکل گرفت و نه پروژههای طراحیشده برای فروپاشی اجتماعی به نتیجه رسید. آنچه در واقع رخ داد، نمایش نوعی «پایداری فعال» از سوی مردم بود […]
در روزها و هفتههای اخیر، صحنه خیابانهای ایران به یکی از مهمترین میدانهای تعیینکننده در نبرد ارادهها تبدیل شده است؛ جایی که برخلاف برآوردهای اتاقهای فکر خارجی، نه آشوبی فراگیر شکل گرفت و نه پروژههای طراحیشده برای فروپاشی اجتماعی به نتیجه رسید. آنچه در واقع رخ داد، نمایش نوعی «پایداری فعال» از سوی مردم بود که معادلات را بهطور جدی تغییر داد.
بررسی روندهای رسانهای و میدانی نشان میدهد که در ماههای گذشته، حجم قابل توجهی از سرمایهگذاری سیاسی، رسانهای و حتی امنیتی از سوی بازیگران خارجی برای تحریک ناآرامیها در ایران صورت گرفته است. افزایش بیسابقه تولید محتوا در شبکههای فارسیزبان خارج از کشور، راهاندازی کمپینهای هدفمند در شبکههای اجتماعی و انتشار گسترده اخبار تاییدنشده، بخشی از این پروژه چندلایه بود. با این حال، دادههای میدانی و حتی برخی گزارشهای غیررسمی غربی نشان میدهد که این تلاشها نتوانسته به هدف اصلی خود یعنی ایجاد شکاف عمیق اجتماعی و فروپاشی انسجام ملی دست یابد.
نقطه کلیدی این ناکامی را باید در «رفتار مردم در کف خیابان» جستوجو کرد. برخلاف انتظار طراحان این پروژهها، اکثریت جامعه نهتنها به سمت خشونت و بیثباتی حرکت نکرد، بلکه با نوعی هوشمندی اجتماعی، مرز خود را با جریانهای برانداز و آشوبطلب مشخص کرد. حضور هدفمند مردم در صحنه، چه در قالب تجمعات قانونی و چه در قالب حمایتهای اجتماعی، نشان داد که جامعه ایرانی در بزنگاهها، توانایی تفکیک میان مطالبهگری و تخریب را دارد.
از سوی دیگر، تجربههای تاریخی نیز در شکلگیری این رفتار نقش داشته است. حافظه جمعی ایرانیان از ناامنیهای منطقه، از عراق و سوریه گرفته تا افغانستان، بهخوبی نشان میدهد که هزینه فروپاشی امنیت، بسیار سنگینتر از مشکلات اقتصادی و اجتماعی است. همین آگاهی باعث شد که بخش قابل توجهی از جامعه، در برابر تحریکات بیرونی، مسیر احتیاط و ثبات را انتخاب کند.
در این میان، یکی از مهمترین شاخصهای شکست پروژههای دشمن، عدم تحقق «اعتصابهای سراسری» و «فلجسازی اقتصادی» بود؛ هدفی که بارها در فراخوانهای رسانهای تکرار شد اما در عمل، به دلیل عدم همراهی بدنه اجتماعی، به نتیجه نرسید. بازارها، مراکز خدماتی و بخشهای کلیدی اقتصاد، با وجود فشار روانی بالا، به فعالیت خود ادامه دادند و همین مسئله، یکی از ستونهای اصلی ثبات کشور را حفظ کرد.
عامل مهم دیگر، «اتحاد لایههای مختلف جامعه» بود. برخلاف تصویرسازیهای رسانهای که سعی در القای شکاف عمیق میان مردم داشت، واقعیت میدانی نشان داد که در بزنگاهها، نوعی همگرایی ملی شکل میگیرد. این اتحاد، نه لزوماً به معنای نبود اختلاف نظر، بلکه به معنای وجود یک خط قرمز مشترک به نام «حفظ ایران» است؛ خط قرمزی که بسیاری از مردم حاضر نشدند از آن عبور کنند.
همچنین نباید از نقش شبکههای اجتماعی داخلی و جریانهای مردمی در خنثیسازی عملیات روانی غافل شد. در حالی که موجی از اخبار جعلی و بزرگنماییشده در حال انتشار بود، کاربران بسیاری با تولید محتوای واقعی و روایتهای میدانی، تلاش کردند تصویر دقیقتری از وضعیت ارائه دهند. این «جنگ روایتها» در نهایت به نفع ثبات داخلی تمام شد.
در جمعبندی میتوان گفت که آنچه امروز در ایران رخ داده، صرفاً عبور از یک بحران مقطعی نیست، بلکه نمایانگر یک واقعیت مهمتر است: «سرمایه اجتماعی پنهان اما قدرتمند». مردمی که شاید در زندگی روزمره با مشکلات متعددی مواجه باشند، اما در بزنگاههای تاریخی، نقش تعیینکنندهای در حفظ ثبات و تمامیت کشور ایفا میکنند.
خیابانهای ایران در این روزها، نه صحنه فروپاشی، بلکه میدان نمایش بلوغ اجتماعی و مقاومت ملی بوده است؛ واقعیتی که بسیاری از تحلیلگران خارجی، یا آن را ندیدند یا نخواستند ببینند.
