رصد فضای مجازی در ۱۵ مهرماه ۱۴۰۵
در ۲۴ ساعت گذشته، فضای مجازی ایران صحنه چند روایت هم‌زمان بود. از انتقاد از طرح استیضاح عراقچی در میانه جنگ و القای شکاف در مدیریت دیپلماسی تا گمانه‌زنی درباره اقدام قریب‌الوقوع آمریکا. از جهش قیمت خودرو و دلار بالای ۲۷۰ هزار تومان تا خروج بمب‌افکن‌های B-۱ آمریکا از بریتانیا. پرسش اصلی این است: کدام روایت‌ها واقعی و کدام‌ها ساخته شده‌اند؟
سیاست داخلی؛ از استیضاح عراقچی تا کشمکش حجاب
انتقاد از طرح استیضاح عباس عراقچی در میانه جنگ و القای ایجاد شکاف در مدیریت دیپلماسی و تضعیف امنیت ملی، در صدر روایت‌های سیاسی قرار دارد. طرح ادعای حفاری غیرمجاز و گنج‌یابی نماینده قم و القای فساد و منفعت‌جویی در جریان پایدار، و روایت کشمکش بر سر سیاست حجاب و القای شکاف میان رویکردهای سیاسی و اجتماعی نظام، از دیگر محورهای داغ بودند.
سیاست خارجی؛ از اظهارات ونس تا تهدید ترامپ
برجسته‌سازی اظهارات جی‌دی ونس درباره ادعای پایان جنگ در صورت کاهش معنادار غنی‌سازی اورانیوم ایران، و بازتاب تداوم تماس میان تهران و واشینگتن و ادامه مذاکرات درباره ایران با مشارکت طرف‌های مختلف، در کانون توجه قرار گرفت. ضریب‌دهی به ادعاهای تروریستی علیه ایران در عرصه بین‌المللی با بازنشر اتهامات آمریکا درباره حمله فلای‌دبی، و مانور بر تنش دیپلماتیک تهران و پاریس با پوشش اظهارنظر سفیر فرانسه و مواضع متقابل دو کشور، از دیگر محورها بود.
مانور بر تهدید ترامپ به «تمام کردن کار» علیه ایران و طرح گمانه‌زنی درباره اقدام قریب‌الوقوع آمریکا، بخش پایانی این روایت‌ها بود. الجزیره نیز ادعای خروج بمب‌افکن‌های B-۱ آمریکا از بریتانیا و دشوارتر شدن حملات احتمالی علیه ایران و القای تشدید اختلافات میان لندن و واشینگتن را برجسته کرد.
اجتماعی؛ از اعدام سپاهی تا ابهام طاعون سیبری
ضریب‌دهی به روایت اعدام و نقض حقوق زندانیان با بازتاب اعدام علیرضا سپاهی، در صدر روایت‌های اجتماعی قرار داشت. انتقاد از لغو کنسرت علیرضا قربانی در مشهد و طرح ادعای چندگانگی در اجرای قانون و مجوزهای فرهنگی، و تداوم ابهام و تناقض در روایت‌های مربوط به نشست احتمالی عامل بیماری‌زا طاعون از آزمایشگاهی در سیبری، از دیگر محورها بودند. در همین زمینه، #طاعون و #کنسرت از کلیدواژه‌های پرتکرار بودند.
اقتصادی؛ از دلار ۲۷۰ هزار تومانی تا جهش قیمت خودرو
تشدید بحران معیشتی با تمرکز بر دلار بالای ۲۷۰ هزار تومان و جهش قیمت خودرو، در صدر روایت‌های اقتصادی قرار داشت. گزارش کاهش ۳ درصدی مصرف بنزین و رشد ۱۲ درصدی مصرف سی‌ان‌جی پس از اعمال نرخ سوم بنزین، و بازتاب دفاع همتی از سیاست ارزی و تأکید بر فروش ارز در اوج نرخ برای جلوگیری از تثبیت نرخ‌های بالا، از دیگر محورها بود. در این فضا، #دلار، #طلا و #خودرو از کلیدواژه‌های پرتکرار بودند.
رسانه‌های موثر؛ از بلومبرگ تا ایران اینترنشنال
بلومبرگ کم‌اثر بودن دستور ترامپ برای مجاز شدن استفاده رانندگان کامیون از گازوئیل تراکتورها و کشتی‌های ماهیگیری و محدود ماندن اثر آن بر کاهش قیمت سوخت را پوشش داد. فایننشال تایمز بازتاب افزایش چشمگیر دستمزد و پاداش کاپیتان‌های نفتکش برای عبور از تنگه هرمز و طرح ادعای فشار مالکان کشتی بر ملوانان برای پذیرش خطر تردد را منتشر کرد. فاکس نیوز برجسته‌سازی خروج دو شناور نظامی آمریکا از خاورمیانه و باقی ماندن تنها یک ناو هواپیمابر در منطقه با حضور مجموع ۱۷ شناور نظامی را دنبال کرد. دکتر قالیباف در ایکس با کنایه به وضعیت اقتصاد آمریکا، کاهش قیمت نفت و گازوئیل، اعتماد مصرف‌کنندگان و قدرت خرید مسکن را برجسته کرد. ترینا پارسی نیز برجسته‌سازی بازداشت رئیس پیشین اطلاعات آلمان به اتهام جاسوسی و القای افول توان و اعتبار حکمرانی و دستگاه اطلاعاتی این کشور را تحلیل کرد. ایران اینترنشنال نیز فضاسازی درباره ادعای تداوم تهدید هسته‌ای و موشکی ایران با انتشار گزارش‌های موهوم آلمان درباره تلاش تهران برای دستیابی به فناوری‌های پیشرفته موشکی را دنبال کرد.
ترندکاوی؛ هشتگ‌هایی که ۲۴ ساعت گذشته را ساختند
تلگرام: بررسی ۲۴ ساعت اخیر نشان می‌دهد طاعون روسیه، اظهارات ترامپ درباره ایران و جنگ، حضور سفیر فرانسه، اخبار مرتبط با رهبری و گزینش و موضوع رایتل از محورهای سیاسی و خبری پربازدید بوده‌اند. در حوزه اجتماعی نیز #کنکور و انتخاب رشته، حواشی تقدیم رتبه‌ها، سیل و موضوعات وایرال مورد توجه قرار گرفته‌اند. در حوزه اقتصادی، قیمت خودرو، هزینه رجیستری، قیمت دلار، طلا و رمزارز و قطعی گاز صنایع برجسته بوده‌اند. هشتگ‌های #طاعون، #کنکور، #پروکسی، #خودرو، #آیفون، #ترامپ، #روسیه، #رایتل و #مسکن از کلیدواژه‌های پرتکرار این بازه بودند.
ایتا: بررسی ۲۴ ساعت اخیر نشان می‌دهد بیانات رهبر انقلاب درباره فتنه آمریکایی/صهیونیستی، حمایت از مسئولان، مذاکره و شروط آن و مسائل تورم و ارزش پول ملی، و نیز جشن و مسابقه از محورهای پربازدید بوده‌اند. در حوزه اجتماعی نیز ازدواج و همسرپایی، آشپزی، خانواده و محتوای مذهبی مورد توجه قرار گرفته‌اند. در حوزه اقتصادی نیز درآمدزایی با هوش مصنوعی، حراج پوشاک و کیف و کفش و قیمت طلا و ارز برجسته بوده‌اند. هشتگ‌های #ازدواج، #همسرپایی و #فتنه_آمریکایی از پرتکرارترین‌ها در این بازه بودند.
اینستاگرام: بررسی ۲۴ ساعت اخیر نشان می‌دهد تنش ایران و آمریکا و اسرائیل و روایت‌های مرتبط با ترامپ و پس از جنگ از محورهای سیاسی پربازدید بوده‌اند. در حوزه اجتماعی نیز سلبریتی‌ها، کمدی، طنز خانوادگی و خشونت خانگی و آموزش خدمات دولتی و سلامت مورد توجه قرار گرفته‌اند. در حوزه اقتصادی نیز قیمت خودرو، مسکن، بورس، کالابرگ و موبایل برجسته بوده‌اند. هشتگ‌های #طنز، #طلا، #خودرو، #بورس و #مسکن از هشتگ‌های پرتکرار بودند.
توییتر (X): بررسی ۲۴ ساعت اخیر نشان می‌دهد سالگرد ۷ اکتبر، شناسایی سرکوبگران و نقد سکوت چهره‌های حقوق بشری و سلبریتی‌ها از محورهای سیاسی پربازدید بوده‌اند. در حوزه اجتماعی نیز روایت‌های خانوادگی، اعتراضات مدارس، کودک‌آزاری، آزادی تتلو و موضوع اتباع افغان مورد توجه قرار گرفته‌اند. در حوزه اقتصادی، فساد نفتی و غرامت‌گیری، بیکاری و کاهش قدرت خرید برجسته بوده‌اند. هشتگ‌های #جاویدشاه، #علیرضا_سپاهی، #علیرضا_رئیسی، #هفتم_اکتبر و #کشتار_دیماه از پرتکرارترین‌ها بودند.
شایعات و ادعاها؛ چهار روایت تأییدنشده
در میان روایت‌های ۲۴ ساعت گذشته، چند ادعا مطرح شد که تاکنون تأیید رسمی دریافت نکرده است: اعزام نیرو و تجهیزات نظامی پاکستان به عربستان در ارتباط با درگیری یمن، ورود ویروس جدید به ایران از طریق مسافران کشتی کروز قرنطینه‌شده در اروپا، عفو امیر تتلو و تصمیم قوه قضائیه برای آزادی وی، و ارتباط استعفای پاک‌نژاد با تمام شدن ذخایر نفت و ناتوانی وزارت‌خانه در فروش نفت.
کاربران موثر؛ تحلیل‌هایی که خوانده شدند
فواد ایزدی گفت: «ترامپ تحولات فرانسه را ناشی از مهاجرت گسترده و مهارنشده و تلاش اسلام برای تصرف این کشور دانسته است. این مواضع نشان می‌دهد برخی تصور می‌کنند با مذاکره و امتیازدهی به آمریکا می‌توان مشکلات را حل کرد؛ درحالی‌که به گفته امام خمینی(س)، آمریکا و اسرائیل با اساس اسلام دشمن‌اند و به تعبیر رهبر شهید(س)، مذاکره با آمریکا در شرایط تهدید و اهانت، نشانه ضعف و بی‌توجهی به عزت ملت ایران است».
سید نظام الدین موسوی نیز گفت: «ماکرون پس از شلیک موشک اتمی جدید فرانسه: برای حفظ آزادی‌ات باید ترسناک باشی. و تنها وقتی ترسناکی که قوی باشی! ما هیچ، ما نگاه! ما سکوت، ما تحریم، ما محاصره! ما ترور رهبر، ما مدرسه میتاب! ما برجام، ما NPT، ما آژانس، ما کاپ اخلاق!».
علی اصغر شفیعیان نیز گفت: «حصر کروبی برداشته شد، محسن نامجو، بیژن مرتضوی، موسوی خوئینی، فرجامی، یاسر میردامادی و غیره به ایران برگشتند. آلبوم شروین حاجی‌پور مجوز گرفت. آن همه دانشجو، استاد و معلم برگردانده شدند».
رصد اندیشکده‌ها؛ از مدار تا کوئینسی
مؤسسه مطالعات اسرائیل (مدار) نوشت: «انتخابات کنست اسرائیل در شرایطی برگزار می‌شود که اعتماد عمومی به سلامت انتخابات و بی‌طرفی نهادهای برگزارکننده کاهش یافته است؛ حدود ۷۰ درصد از اسرائیلی‌ها نگران تهدید علیه سلامت انتخابات و ۵۹ درصد نگران مداخله غیرقانونی جریان‌های سیاسی داخلی هستند. با این حال، شواهدی از تقلب گسترده یا اختلال اساسی در شمارش آرا وجود ندارد و نگرانی اصلی به قطبی‌شدن سیاسی، بی‌اعتمادی به نهادها، مداخله سیاسی و انتشار اطلاعات جعلی مربوط است. در این شرایط، مشروعیت نتایج انتخابات حتی پیش از رأی‌گیری به موضوعی مورد مناقشه تبدیل شده است».
اندیشکده کوئینسی نیز تحلیل کرد: «نتانیاهو در آستانه انتخابات با گزارش‌هایی درباره دریافت هشدارهای امارات و مصر پیش از حمله ۷ اکتبر مواجه است. بر اساس این گزارش‌ها، مقام‌های امارات و مصر درباره حمله احتمالی حماس هشدار داده بودند، اما نتانیاهو این هشدارها را به مسئولان امنیتی منتقل نکرده و تهدید را محدودتر ارزیابی کرده است. مخالفان او این مسئله را نشانه ناکامی امنیتی و مسئولیت مستقیم نتانیاهو می‌دانند و خواستار تحقیق درباره عملکرد دولت پیش از حمله شده‌اند. نتانیاهو و دفترش دریافت این هشدارها را رد کرده و مسئولیت ناکامی را متوجه مقامات امنیتی دانسته‌اند».
آنچه در ۲۴ ساعت گذشته رخ داد ترکیبی از روایت‌های واقعی، نیمه‌واقعی و جعلی بود. از یک سو، تنش‌های نظامی، جهش #دلار و بحران انرژی واقعیت‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. از سوی دیگر، ادعای عفو تتلو و ورود ویروس جدید فاقد سند معتبرند. تفکیک روایت از واقعیت، شرط اصلی حفظ آرامش عمومی است.