۱. بحران‌های ساختاری و تناقض‌های درونی
نخستین محور در اندیشه ایشان، معطوف به فروپاشی درونی از درون ساختار سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایالات متحده است. ایشان با اشاره به سنت‌های الهی حاکم بر جوامع، معتقدند فرجام این نظام به سمت زوال است. امام شهید در این باره می‌فرمایند: «آمریکا رو به افول است؛ این را همه بدانند. این سنت الهی است؛ اینها محکومند به اینکه ساقط بشوند، افول کنند و زایل بشوند از صحنه قدرت جهانی.» (بیانات در دیدار دانش‌آموزان و دانشجویان، ۱۳۹۷/۰۸/۱۲). این نگاه بر مولفه‌های زیر استوار است:
شکاف طبقاتی و بی‌عدالتی سیستمیک: تمرکز ثروت در دست اقلیتی محدود و گسترش فقر، پایه‌های مشروعیت اجتماعی نظام اقتصادی را فرسوده کرده است. زوال کارآمدی نهادهای سیاسی: حاکمیت لابی‌های ثروت و بی‌اعتمادی فزاینده شهروندان به کارآمدی نهادهای رسمی، نشانه‌های بارز فرسودگی سیاسی است که در کلام ایشان مکرراً به عنوان «بحران مدیریت» مورد اشاره قرار گرفته است.
۲. افول قدرت نرم و زوال منزلت اخلاقی
هژمونی آمریکا در دهه‌های پس از جنگ جهانی دوم بر قدرت نرم و ادعای رهبری جهانی ارزش‌هایی چون دموکراسی و حقوق بشر تکیه داشت. از منظر حضرت آیت الله خامنه‌ای، بزرگ‌ترین ضربه به آینده آمریکا، فروپاشی این ادعای هژمونیک است. ایشان در تحلیلی از ابعاد این افول، به بحران‌های اخلاقی و اجتماعی در درون جامعه آمریکا اشاره داشته و می‌فرمایند: «امروز افول سیاسی، افول اخلاقی و افول اقتصادی آمریکا بر همه آشکار شده است.» (بیانات در دیدار جمعی از مسئولان نظام، ۱۴۰۰/۰۲/۰۳). این فروپاشی به دلیل تعارض میان گفتار حقوق بشری آمریکا و کردار و رفتار مداخله‌جویانه آن در اقصی نقاط جهان رخ داده است.
۳. افول هژمونی جهانی و گذار نظم بین‌الملل
در سطح نظام بین‌الملل، نگاه ایشان بر این فرض استوار است که جهان به سمت چندقطبی شدن و پایان عصر تک‌قطبی آمریکا حرکت می‌کند. ایشان با تأکید بر اینکه «دورانِ قلدری آمریکا تمام شده است»، به گذار قدرت اشاره دارند. از منظر ایشان، شکست در پروژه خاورمیانه بزرگ، ناتوانی در مهار قدرت‌های نوظهور و چالش‌های اقتصادی، نشانه‌های آشکار از دست رفتن قابلیت مدیریت سیستم جهانی توسط ایالات متحده است. این افول، یک حرکت تدریجی اما قطعی است که در قالب تضعیف دلار و شکل‌گیری اتحادهای منطقه‌ای جدید بدون محوریت واشنگتن خود را نشان می‌دهد.
جمع‌بندی تحلیل آینده ایالات متحده در اندیشه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، برخلاف تحلیل‌های سطحی مبتنی بر نوسانات کوتاه‌مدت، مبتنی بر یک سنتز تاریخی است که در آن «سقوط» نه یک نقطه عطف ناگهانی، بلکه یک فرآیند فرسایشی ساختاری است. ایالات متحده از درون در حال پوسیدن و از بیرون در حال از دست دادن قابلیت بازتولید هژمونی خود است. و این چشم‌انداز به معنای ضرورت آماده‌سازی برای زیست در دنیای پسا-آمریکایی و بهره‌برداری از فرصت‌های ناشی از گذار قدرت در نظام بین‌الملل است.
- نویسنده : محمد امامی
