به گزارش پایگاه خبری قرارگاه بینالمللی سازندگی اباصالح المهدی (عج)، انقلاب اسلامی ایران با تکیه بر آموزههای اسلامی، این ایده را مطرح کرد که مسلمانان در عصر غیبت وظیفه ندارند در برابر ظلم و فساد بیتفاوت باشند. انسان مؤمن باید برای اصلاح جامعه تلاش کند و در حد توان، زمینه تحقق ارزشهایی مانند عدالت، استقلال، اخلاق و کرامت انسانی را فراهم سازد. در این نگاه، انتظار از یک حالت فردی و ذهنی، به یک مسئولیت اجتماعی تبدیل میشود.
۱. انتظار فعال در برابر انتظار منفعل
یکی از مهمترین تفاوتهای انتظار فعال با برداشت منفعلانه از انتظار، در نحوه مواجهه با مشکلات است. انتظار منفعل ممکن است انسان را به این نتیجه برساند که چون عدالت کامل در آینده و با ظهور امام زمان(عج) تحقق خواهد یافت، تلاش امروز چندان اهمیتی ندارد. اما انتظار فعال، دقیقاً برعکس عمل میکند: چون انسان به آینده عادلانه ایمان دارد، از امروز برای نزدیک شدن جامعه به ارزشهای آن آینده تلاش میکند. انقلاب اسلامی نیز در گفتمان خود، بر همین مسئولیتپذیری تأکید کرد. مبارزه با استبداد، مقابله با سلطه خارجی، دفاع از استقلال، حمایت از محرومان و تلاش برای ایجاد جامعهای مبتنی بر ارزشهای اسلامی، در چارچوب همین نگاه قابل تحلیل است.
۲. عدالتخواهی؛ از مطالبه عمومی تا رفتار فردی
در این مسیر، عدالتخواهی جایگاه ویژهای دارد. جامعه منتظر نمیتواند نسبت به ظلم و تبعیض بیتفاوت باشد. البته عدالتخواهی تنها در اعتراض به دیگران خلاصه نمیشود؛ بلکه از رفتار فردی آغاز میشود. رعایت حقوق مردم، مبارزه با فساد، صداقت در مسئولیت، حمایت از محرومان و پرهیز از تبعیض، نمونههایی از عدالتخواهی عملی هستند. انتظار فعال همچنین با امید پیوند عمیقی دارد. انسان منتظر باور دارد که آینده جهان به بنبست ختم نمیشود و وعده الهی درباره پیروزی حق تحقق خواهد یافت. این باور، او را در برابر مشکلات مقاوم میکند.
۳. بصیرت، علم و پیشرفت؛ الزامات انتظار فعال
از سوی دیگر، انتظار فعال بدون بصیرت امکانپذیر نیست. منتظر باید شرایط زمان خود را بشناسد، دشمنیها و تهدیدها را درست تشخیص دهد و تحت تأثیر شایعات و هیجانات قرار نگیرد. در عصر رسانه، این مسئله اهمیت بیشتری پیدا کرده است. شناخت رسانهها، راستیآزمایی اخبار، تشخیص روایتهای تحریفشده و توانایی تحلیل مسائل اجتماعی، بخشی از مسئولیت انسان آگاه در عصر غیبت است. علم و پیشرفت نیز از الزامات انتظار فعال است. جامعهای که میخواهد در برابر مشکلات ایستادگی کند، باید از نظر علمی، اقتصادی، فناوری و فرهنگی توانمند باشد. انتظار نباید بهانهای برای فرار از تلاش و پیشرفت باشد.
۴. جوانان؛ سرمایههای انتظار فعال
در این میان، جوانان از مهمترین سرمایههای انتظار فعال هستند. جوانی که امید، ایمان، دانش و روحیه مسئولیتپذیری دارد، میتواند در ساختن آینده جامعه نقشآفرین باشد. فرهنگ انتظار باید به جای القای احساس ناتوانی، به جوانان بگوید که آنان در برابر آینده مسئولاند و میتوانند با علم، کار، خلاقیت و خدمت، بخشی از مشکلات جامعه را حل کنند. همانگونه که رهبر معظم انقلاب فرمودهاند: «جوانان، سرمایههای اصلی انقلاب و آیندهسازان ایران اسلامی هستند.»
۵. تفاوت انتظار فعال با ادعای تحقق ظهور
البته باید میان «انتظار فعال» و ادعای «آماده شدن قطعی شرایط ظهور» تفاوت گذاشت. در باور شیعه، زمان ظهور در اختیار انسانها نیست و نمیتوان بر اساس تحولات سیاسی و اجتماعی، زمان ظهور را تعیین کرد. انقلاب اسلامی نیز نمیتواند جایگزین حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) تلقی شود. حکومت مهدوی، در باور شیعه، مرحلهای الهی و جهانی است که با ظهور امام عصر(عج) تحقق خواهد یافت. بنابراین، راهبرد انتظار فعال به معنای تلاش برای نزدیک کردن جامعه به ارزشهای مهدوی است؛ نه ادعای تحقق کامل آن ارزشها پیش از ظهور.
💎 جمعبندی؛ انتظار فعال، نیروی تمدنساز در عصر غیبت
در نهایت، انتظار فعال یعنی تبدیل «امید به ظهور» به «مسئولیت در عصر غیبت». انقلاب اسلامی در گفتمان خود تلاش کرد این برداشت را تقویت کند که مؤمن منتظر، انسان بیتفاوت و منزوی نیست؛ بلکه باید در برابر ظلم حساس، در برابر مشکلات مسئول، در برابر تحریفها هوشیار و در برابر آینده امیدوار باشد. هرچه جامعه در عدالت، اخلاق، علم، معنویت، وحدت و مسئولیتپذیری پیشرفت کند، از نظر فرهنگی و انسانی برای آینده موعود آمادهتر خواهد شد.
انتظار فعال یعنی امروز را جدی گرفتن برای فردایی که به آن ایمان داریم. جامعه منتظر، جامعهای است که منتظر عدالت است اما خودش نیز عدالتخواه است؛ منتظر ظهور است اما خود را برای آن آماده میکند؛ به آینده امیدوار است اما از تلاش در زمان حال دست نمیکشد. این همان نقطهای است که انتظار، از یک باور فردی به یک نیروی تمدنساز تبدیل میشود. همانگونه که در دعای ندبه میخوانیم: «أَیْنَ الْمُعِدُّ لِلْقِیَامِ بِقِسْطِ الْعِبَادِ»؛ یعنی کجاست آنکه برای برپایی عدالت در میان بندگان آماده شده است. و ما، منتظران واقعی، باید خود را برای یاری او آماده کنیم.
